Suedia krijoi një plan eugjenik, të bazuar në shkencën e biologjisë racore, midis 1934 dhe 1976. “Ata donin të hiqnin qafe një lloj të caktuar njerëzish: ata më të dobëtit”.
Familja e Kjell Sundstedt nuk kishte folur kurrë për momentin më të errët në historinë e tyre.
“Ishte një sekret për të cilin askush nuk guxonte të fliste. Shoqërisë i vinte turp që njerëzit ishin detyruar të sterilizoheshin në Suedi”, thotë regjisori 71-vjeçar, shkruan EuroNews, transmeton Gazeta Shneta.
Ai nuk e kishte diskutuar as me familjen e tij, kështu që kur Sundstedt zbuloi se katër xhaxhallarët e tij ishin sterilizuar me forcë, ai u trondit.
“Ata u sterilizuan sepse ishin të varfër. Krimi i tyre ishte varfëria”, shton ai.
Suedia krijoi një plan eugjenik, të bazuar në shkencën e biologjisë racore, midis 1934 dhe 1976. Vendi i parë në Evropë që më vonë hoqi sterilizimin e detyruar po zbatonte një politikë sipas së cilës midis 20,000 dhe 33,000 suedezë u detyruan të sterilizoheshin.Viktimat ishin të reja dhe kryesisht femra, të gjykuara si ‘me mendje të dobët’, ‘rebele’ ose ‘racë të përzier’. Autoritetet suedeze besonin se po krijonin një shoqëri që do ta kishte zili e gjithë bota.
“Ata donin të hiqnin qafe një lloj të caktuar njerëzish: ata më të dobëtit”, thotë Sundstedt.
Megjithëse nëna e Sundstedt arriti të arratisej në kryeqytetin suedez dhe të shmangte sterilizimin, motra e saj Maj-Britt nuk ishte aq me fat. Nëna e tyre vdiq kur Maj-Britt ishte shumë i ri. Duke qenë se familja e tyre ishte e varfër, shërbimet e mbrojtjes së fëmijëve nga bashkia ndërhynë dhe i kërkuan asaj dhe vëllezërve e motrave më të vegjël që ende jetonin në shtëpi që t’i nënshtroheshin një testi të IQ-së.
“Gjatë kësaj periudhe ata besonin shumë në testet e IQ-së, inteligjenca ishte shumë e rëndësishme për ta”, thotë Sundstedt. Këto teste përbëheshin kryesisht nga pyetje të bazuara në njohuri dhe meqenëse Maj-Britt dhe vëllezërit e saj ishin të varfër, nuk mund t’u përgjigjeshin atyre sepse nuk ndiqnin shkollën rregullisht.
Ajo shënoi nën pragun e ‘inteligjencës normale’ dhe për këtë arsye u klasifikua si ‘me mendje të dobët’. Si rezultat, ajo u dërgua në Nannylund, një azil mendor.
“Ajo konsiderohej se kishte një sëmundje mendore sepse vazhdonte të protestonte”, kujton regjisori.
“Edhe pse bënin teste të IQ-së mjaft shpesh, pasi ajo ishte brenda institucionit nuk mund të thoshin: “Oh, e kishim gabim””, shton ai.
Të gjithë ata që largoheshin nga qendra duhej të sterilizoheshin, ky ishte rregulli, kështu që kur Maj-Britt u transferua në një institucion tjetër, ata e dërguan atë për t’iu nënshtruar një operacioni.
“Babai i saj donte që ajo të mos sterilizohej, ai e kundërshtoi. Por nuk ndihmoi”, thotë Sundstedt.
Maija Runcis, një profesoreshë historie në Universitetin e Stokholmit, punonte në arkivat shtetërore kur vuri re një zonë që ishte e mbyllur dhe e pa aksesueshme për publikun.
Brenda saj kishte me mijëra letra autorizimi për sterilizime.
E para që lexoi ishte një vajzë 13-vjeçare, prifti i së cilës besonte se ajo nuk po përqendrohej mjaftueshëm në klasat e konfirmimit, kështu që ata vendosën ta sterilizonin.
“Kur studiova aplikacionet dhe kam studiuar mijëra të tilla, mendova: “O Zot, mund të isha unë, mund të ishte fqinji im, mund të ishte kushdo””, thotë historiani.
“Sepse ndoshta isha shumë e lumtur ose më pëlqente të lyeja thonjtë e mi ose të bëja grim. Kjo ndonjëherë mund të jetë arsyeja në aplikim. Nëse nuk përshtateshe me shoqërinë, rrezikon të sterilizohej”, shton ajo.
Ky ligj u zbatua pas vitesh kërkimesh në eugjenikë dhe gjenetikë të kryer nga Instituti Shtetëror për Biologjinë Racore.
Instituti pionier, i themeluar në vitin 1922, frymëzoi krijimin e një instituti të ngjashëm në Gjermani në vitin 1927. Roli i tij ishte të këshillonte autoritetet se si njohuritë mbi gjenetikën mund të zbatoheshin në shoqërinë në përgjithësi./Gazeta Shneta/