Testimi dhe monitorimi i pacientëve me HIV në të gjithë Afrikën e Jugut ka rënë që kur Shtetet e Bashkuara ndërprenë ndihmën që financonte punonjësit dhe klinikat shëndetësore, me gratë shtatzëna, foshnjat dhe të rinjtë më të prekurit, tregojnë të dhëna qeveritare të pabotuara më parë.
Afrika e Jugut ka barrën më të lartë të HIV-it në botë, me rreth 8 milionë njerëz – një në pesë të rritur – që jetojnë me virusin. Shtetet e Bashkuara financonin 17% të buxhetit të vendit për HIV-in derisa Presidenti Donald Trump uli ndihmën në fillim të këtij viti.
Të dhënat nga Shërbimi Kombëtar i Laboratorit Shëndetësor, një entitet qeveritar, treguan se testimi i ngarkesës virale ra deri në 21% midis grupeve kryesore në dy muajt e fundit, gjë që katër ekspertë të HIV thanë se duket se ishte për shkak të humbjes së fondeve amerikane.
Testimi i ngarkesës virale mat se sa virus ka në gjakun e njerëzve që jetojnë me HIV dhe që marrin trajtim antiretroviral. Normalisht bëhet të paktën një herë në vit, shkruan Reuters, transmeton Gazeta Shneta.
Kontrollon nëse trajtimi po funksionon dhe nëse virusi është shtypur mjaftueshëm për të parandaluar përhapjen e tij tek të tjerët.
Me më pak testime, do të identifikohen më pak njerëz që mund të transmetojnë virusin. Mungesa e një testi mund të tregojë gjithashtu se një pacient është larguar nga sistemi dhe mund të mos jetë duke u trajtuar.
Është veçanërisht e rëndësishme për gratë shtatzëna që mund të jenë në rrezik të transmetimit të HIV-it gjatë lindjes, si dhe për foshnjat që duhet të diagnostikohen dhe trajtohen herët për të mbijetuar.
Trump ngriu shumë programe ndihme të huaja në fillim të presidencës së tij, përpara se të rivendoste disa ndihma shpëtimtare, duke përfshirë pjesë të Planit të Emergjencës së Presidentit të Shteteve të Bashkuara për ndihmën ndaj AIDS-it (PEPFAR), nismës së saj globale për HIV-in. Por edhe Afrika e Jugut u shënjestrua posaçërisht, me një urdhër ekzekutiv që i preu të gjitha fondet vendit në shkurt.
Afrika e Jugut nuk mbështetej në fondet amerikane për ilaçet e saj kundër HIV-it, por pagat e rreth 15,000 punonjësve të shëndetësisë paguheshin nga PEPFAR, i cili më parë i jepte Afrikës së Jugut mbi 400 milionë dollarë në vit. Pjesa më e madhe e këtij financimi është tërhequr, megjithëse nuk është e qartë se sa saktësisht.
Punonjësit e shëndetësisë kryen testime dhe këshillime për HIV në rrethe me një prevalencë të lartë të HIV-it, dhe i ndoqën pacientët kur humbnin një kontroll ose linin trajtimin, gjë që është e zakonshme.
Financimi i PEPFAR mbështeti gjithashtu klinikat e drejtuara nga OJQ-të të cilat tani janë mbyllur. Qeveria u ka kërkuar pacientëve me HIV që kanë bërë kontrolle në ato klinika të shkojnë në qendrat e shëndetit publik, por qendrat e shëndetit publik shpesh kanë radhë të gjata dhe stafi mund të mos jetë mikpritës ndaj grupeve të caktuara si punonjësit e seksit ose burrat gej.
Sipas të dhënave të para nga Reuters, numri i testeve të ngarkesës virale të kryera për njerëzit e moshës 15-24 vjeç ra me 17.2% në prill krahasuar me prillin e vitit të kaluar, pasi ra me 7.8% nga viti në vit në mars. Testimi total i popullsisë ra me 11.4% në prill.
Testimi i ngarkesës virale të nënës ra me 21.3% në prill pasi ra me 9.1% në mars, dhe testimi i hershëm diagnostikues i foshnjave ra me 19.9% në prill pasi ra me 12.4% në mars, treguan të njëjtat të dhëna.
Përqindja e njerëzve që ishin të shtypur nga virusi midis atyre që u testuan gjithashtu ra në të gjithë vendin me 3.4% në mars dhe 0.2% në prill, me rënie më të mëdha për të rinjtë e rritur, një shenjë e mëtejshme se pacientëve mund t’u jetë ndërprerë trajtimi, treguan të dhënat.
Të dhënat nuk janë bërë publike.
“Këto janë shifra tronditëse, me implikime të thella për shëndetin e nënës dhe fëmijës në të gjithë vendin”, tha Francois Venter, drejtor ekzekutiv i Qendrës Kërkimore Ezintsha në Johanesburg.
Duke pasur parasysh një përmbledhje të të dhënave, Foster Mohale, një zëdhënës i Departamentit të Shëndetësisë të Afrikës së Jugut, tha se nevojiteshin më shumë analiza dhe se Afrika e Jugut kishte tashmë sfida me mbajtjen e pacientëve dhe testimin e ngarkesës virale para shkurtimeve të ndihmës.
Por ekspertët e HIV-it kanë thënë për muaj të tërë se ministria e shëndetësisë po e minimizonte ndikimin e humbjes së fondeve në Afrikën e Jugut dhe se një rënie në shifrat e testimit mund të jetë një shenjë paralajmëruese e hershme – e ndjekur nga një rritje e rasteve të reja dhe vdekjeve.
Departamenti Amerikan i Shtetit nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese për koment.
“Këto të dhëna tregojnë atë që kanë treguar modelet e mëparshme në lidhje me ndikimin e shkurtimeve të PEPFAR/USAID tek gratë shtatzëna dhe foshnjat e tyre”, tha Dvora Joseph Davey, një epidemiologe që punon për HIV-in tek nënat dhe foshnjat në Universitetin e Kejptaunit.
Ajo tha se ndikimi ishte i qartë në pesë klinika të shëndetit publik ku ajo punon në Cape Town, të cilat që nga shkurtimet e ndihmës amerikane kanë qenë të pamjaftueshme me staf, me më pak infermierë për të marrë gjak, i cili është i nevojshëm për testet e ngarkesës virale.
Ekspertët e HIV-it thanë se testimi diagnostikues ka të ngjarë të jetë ndikuar edhe nga shkurtimet e fondeve, megjithëse të dhënat nuk ishin të disponueshme.
Këshilltarët që bënin teste të shpejta diagnostikuese të HIV-it janë zhdukur gjithashtu, dhe gratë shtatzëna nuk po marrin më ilaçe parandaluese për HIV-in (PrEP) sepse këshilltarët janë ata që e ofronin këtë më parë, tha Davey.
Në komunën Diepsloot të Johanesburgut, aktivistja e HIV-it dhe udhëheqësja e komunitetit Sophy Moatshe tha se ishte e vështirë t’i bindje pacientët me HIV të kërkonin kujdes shëndetësor për shkak të stigmës, dhe se pa punonjësit e shëndetësisë që u drejtohen kur humbasin një takim, shumë prej tyre humbasin kujdesin shëndetësor.
“Këta njerëz, nuk duan të shkojnë në klinikë”, tha ajo jashtë një qendre komunitare në vendbanimin informal të mbushur me njerëz. “Nëse nuk ka askush për t’i kontrolluar, ata do të vdesin”.
E ardhmja afatgjatë e ndihmës amerikane për HIV-in mbetet e pasigurt në Afrikën e Jugut dhe në nivel global, ndërsa Trump ndjek shkurtime të konsiderueshme në buxhetin e ndihmës ndërkombëtare në përputhje me axhendën e tij “Amerika e Para”./Gazeta Shneta/