Komisioni Evropian po përgatitet të mbështesë një iniciativë të madhe pastrimi që synon substancat Per- dhe polifluoroalkil (PFAS), të njohura edhe si “kimikate të përjetshme” për shkak të qëndrueshmërisë së tyre në mjedis dhe në trupin e njeriut, sipas një propozimi të publikuar të parë nga Euronews.
Operacioni, i cili pritet të fillojë në vitin 2026, është një tipar qendror i Strategjisë së ardhshme të BE-së për Rezistencën ndaj Ujit.
E lënë mënjanë në mënyrë të diskutueshme nga Komisioni i mëparshëm dhe tani e planifikuar për prezantim deri më 4 qershor, strategjia e re synon të adresojë përmbytjet gjithnjë e më të rënda, thatësirat dhe ndotjen e përshkallëzuar të ujit në të gjithë Evropën.
Sipas një drafti të publikuar të propozimit, të parë nga Euronews, Komisioni paralajmëron se “nevojiten veprime urgjente për të trajtuar ndotësit me shqetësim të ri, të cilët paraqesin rrezik për burimet tona jetësore të ujit të pijshëm”.
“BE-ja duhet të ndërmarrë përpjekje vendimtare për të pastruar këto dhe substanca të tjera të kudondodhura, të vazhdueshme, bioakumuluese dhe toksike, veçanërisht aty ku kimikate të tilla mbeten të domosdoshme për përdorim shoqëror ose industrial”, vazhdon drafti.
Dokumenti i publikuar thekson se sanimi duhet të ndjekë parimin “ndotësi paguan”, me fondet publike të rezervuara për të ashtuquajturat vende jetime, domethënë vende ku nuk mund të identifikohet asnjë palë përgjegjëse.
Sipas Komisionit, kostoja e vlerësuar e pastrimit të ndotjes nga PFAS në të gjithë Evropën varion nga 5 miliardë euro deri në 100 miliardë euro në vit. Vetëm sektori i ujit mund të përballet me deri në 18 miliardë euro shpenzime shtesë vjetore për trajtimin e ujit të pijshëm. Kostot për menaxhimin e ujërave të zeza dhe llumit të kanalizimeve parashikohet të jenë edhe më të larta.
Ndër iniciativat e planifikuara është një partneritet publik-privat që do të nisë në vitin 2026, i përqendruar në zbulimin dhe pastrimin e PFAS dhe kimikateve të tjera të vazhdueshme. Iniciativa do të jetë në përputhje me legjislacionin e BE-së të rishikuar së fundmi mbi emetimet industriale, ujin e pijshëm dhe ujërat e zeza, dhe synon të nxisë inovacionin dhe zhvillimin e tregut brenda sektorit evropian të ujit.
“Inovacioni dhe dixhitalizimi janë të domosdoshëm për të hequr ndotësit në zhvillim si PFAS dhe mikrosubstanca të tjera toksike”, vëren Komisioni në draft, duke shtuar se teknologjitë bio-bazë mund të ofrojnë zgjidhje afatgjata. Dokumenti gjithashtu thekson rëndësinë e arritjes së neutralitetit të energjisë në sektorin e ujërave të zeza dhe përmirësimin e menaxhimit të integruar të ujit urban.
Veprimet e PFAS në strategji kanë për qëllim të plotësojnë përpjekjet e vazhdueshme në kuadër të rishikimit të kuadrit REACH të BE-së, siç përshkruhet në udhëzimet politike të Presidentes von der Leyen për periudhën 2024–2029, të cilat janë gjithashtu të planifikuara për rishikim së shpejti.
Deri në fund të vitit 2025, Komisioni synon të miratojë një kufizim gjithëpërfshirës për të gjitha PFAS-të në shkumat për shuarjen e zjarrit, të identifikuara si një nga burimet kryesore të emetimeve të PFAS-ve.
PFAS dhe ndotës të tjerë shumë të qëndrueshëm vazhdojnë të grumbullohen në ujërat e BE-së, me kosto të vlerësuara shëndetësore që variojnë nga 52 miliardë euro në 84 miliardë euro në vit.
Në përputhje me Planin e Veprimit për Ndotje Zero, Komisioni propozon gjithashtu një sistem monitorimi dhe parashikimi për të trajtuar ndotjen e ujit dhe detit që në burimin e saj./Gazeta Shneta/