Në një skenë që pasqyron një ndryshim të jashtëzakonshëm në peizazhin humanitar dhe politik, viti 2025 pa një rritje të paprecedentë të numrit të refugjatëve sirianë që vendosën të kthehen në vendin e tyre pas viteve të zhvendosjes së detyruar.
Ky kthim masiv vjen pasi ish-diktatori sirian Bashar al-Assad u rrëzua nga pushteti, duke çuar në ndryshime të prekshme në Siri si në aspektin e stabilitetit të sigurisë ashtu edhe në përpjekjet ndërkombëtare për rindërtim.
Krahasimi i kthimit të sirianëve jashtë vendit në vitin 2025 me regjimin e al-Asad-it zbulon dallime radikale në motive dhe rrethana.
Sipas shifrave të lëshuara nga Komisioneri i Lartë i Kombeve të Bashkuara për Refugjatët (UNHCR), më shumë se një milion refugjatë sirianë janë kthyer në shtëpi që nga rënia e regjimit të al-Asad – një numër rekord që nuk është parë që nga shpërthimi i luftës siriane në 2011.
Kjo përfshin 885,000 persona të zhvendosur brenda vendit (PZHBV) dhe 302,000 refugjatë, sipas rezidentit dhe koordinatorit humanitar të OKB-së për Sirinë Adam Abdelmoula.
UNHCR pret që deri në 3.5 milionë refugjatë dhe PZHBV të kthehen këtë vit, gjë që “nënvizon nevojën për investime urgjente në rimëkëmbjen dhe mbështetjen e riintegrimit”, sipas Abdelmoula.
“Armiqësitë aktive vazhdojnë në veri, jug dhe disa zona në bregdet – duke zhvendosur mijëra dhe duke penguar aksesin e ndihmave,” shtoi ai.
Ndryshe nga peizazhi politik i vitit 2025, vendimi për t’u rikthyer në Siri nën drejtimin e al-Asadit kishte një karakter shumë të ndryshëm.
Gjatë viteve të fundit të luftës, regjimi i al-Asad u përpoq të tregtonte idenë e një “kthimi të sigurt” për refugjatët, por shpesh u përball me akuza për përdorimin e këtij slogani si një mjet politik cinik.
Shumë refugjatë që u përpoqën të ktheheshin gjatë kësaj periudhe u arrestuan ose u rekrutuan me forcë në ushtri, duke shkaktuar frikë të përhapur te sirianët që jetojnë jashtë vendit.
Rindërtimi nën al-Asad ishte gjithashtu shumë i kufizuar. Pati një goditje të rëndë sigurie ndaj atyre që donin të riparonin shtëpitë e tyre në zonat që vuanin nga shkatërrimi. Kjo rriti mosbesimin midis refugjatëve dhe regjimit dhe çoi në një rënie të ndjeshme të numrit të të kthyerve.
Një karakterizim kryesor që përcakton kthimin e refugjatëve sirianë në vitin 2025 është roli aktiv që bashkësia ndërkombëtare po luan në mbështetjen e procesit të rindërtimit të vendit.
Pas vitesh të një deklarate politike, përpjekjet diplomatike arritën të arrinin një konsensus ndërkombëtar për nevojën për të ofruar ndihmë dhe mbështetje humanitare për Sirinë.
Ka ende sfida të rëndësishme me të cilat përballen refugjatët e kthyer, duke përfshirë mungesën e shërbimeve shëndetësore dhe arsimore, zona të vazhdueshme të pasigurta dhe papunësi të lartë. Ekziston gjithashtu një nevojë urgjente për presion të vazhdueshëm ndërkombëtar për të siguruar që abuzimet e së kaluarës të mos përsëriten.