Përpjekjet për parandalimin e goditjes duhet të fokusohen në presionin e lartë të gjakut, stilin e jetës dhe faktorët mjedisorë që mund të rrisin rrezikun e njerëzve, thanë autorët e studimit.
Numri i goditjeve në tru në mbarë botën është rritur që nga viti 1990, por Evropa bie ndesh me trendin, sipas një analize të re globale.
Goditja në tru ishte shkaku i tretë kryesor i vdekjeve në vitin 2021 – pas sëmundjeve të zemrës dhe COVID-19 – duke vrarë 7.3 milionë njerëz në mbarë botën dhe 967,000 njerëz në Evropë. Në total, 11.9 milionë njerëz patën një goditje në tru atë vit, tregojnë vlerësimet.
Ndërsa barra globale e goditjes në tru është rritur gjatë tre dekadave të fundit, ajo nuk është ndjerë në mënyrë të barabartë në çdo rajon, shkruan Euronews, transmeton Gazeta Shneta.
Incidenca dhe vdekjet janë më të lartat në vendet me të ardhura të ulëta dhe më të ulëtat në vendet me të ardhura të larta, dhe faktorët kryesorë të rrezikut ndryshojnë gjithashtu, sipas studimit.
Faktorët e rrezikut metabolik kundrejt mjedisit
“Rritja globale e numrit të njerëzve që zhvillojnë goditje në tru dhe kanë vdekur nga ose mbeten të paaftë nga goditjet në tru po rritet me shpejtësi, duke sugjeruar fuqishëm se strategjitë e parandalimit të goditjes në tru nuk janë mjaftueshëm efektive”, Dr Valery Feigin, drejtor i Universitetit të Teknologjisë në Auckland.
Ekipi i Feigin përcaktoi sesi faktorët e rrezikut si ndotja e ajrit , pirja e duhanit, sjellja, dieta, faktorët mjedisorë dhe çështjet metabolike ndikojnë në barrën globale të tre llojeve të goditjes: goditjet ishemike, hemorragjinë intracerebrale dhe hemorragjinë subaraknoidale.
Rreziqet metabolike kontribuan në 68.8 për qind të të gjitha goditjeve, ndërsa rreziqet mjedisore përbënin 36.7 për qind dhe rreziqet e sjelljes përbënin 35.2 për qind.
Midis 1990 dhe 2021, disa faktorë rreziku u bënë nxitës më të rëndësishëm të shëndetit të dobët pas goditjes në tru, duke përfshirë indeksin e lartë të masës trupore (BMI) dhe presionin e gjakut, nivelet e ulëta të aktivitetit fizik dhe dietat që janë të larta në sheqer dhe të ulëta në acide yndyrore omega-6.
Moti i ngrohtë është gjithashtu një kontribues në rritje i goditjes në tru. Nxehtësia e lartë dhe dehidratimi mund të trasjnë gjakun, duke rritur rrezikun e mpiksjes që shkaktojnë goditje dhe mund të përkeqësojnë probleme si presioni i lartë i gjakut.
Rreziqet ndryshojnë sipas rajonit. Rritja e niveleve të obezitetit, diabeti i tipit 2 dhe presioni i lartë i gjakut tek të rinjtë po nxisin rritjen e shëndetit të dobët të lidhur me goditjet në tru në pjesët me të ardhura të ulëta të Azisë dhe Afrikës Sub-Sahariane, zbuloi studimi.
Goditjet në Evropë në rënie
Veçanërisht, barra e goditjes në tru ka rënë në Evropë gjatë tre dekadave të fundit. Shkalla e vdekjeve është ulur me 68.3 për qind në Evropën Perëndimore, 55.3 për qind në Evropën Qendrore dhe 43.3 për qind në Evropën Lindore.
Në nivel vendi, rënia e shkallës së vdekshmërisë nga goditjet në tru varion nga 1.8 për qind në Maqedoninë e Veriut në 80.4 për qind në Portugali, tregon analiza.
Ky trend ka të ngjarë të vazhdojë. Duke përdorur të njëjtën bazë të dhënash në vitin 2020, studiuesit nga King’s College në Londër parashikuan se vdekjet nga goditjet në Bashkimin Evropian do të ulen me 17 për qind deri në vitin 2047, megjithëse disa vende të Evropës Lindore mund të kenë rritje të vogla.
Megjithatë, ata presin gjithashtu që prevalenca e goditjeve në tru të rritet me 27 për qind në BE, e nxitur kryesisht nga plakja e popullsisë dhe nivelet e përmirësuara të mbijetesës.
Kjo do të thotë se më shumë evropianë do të jetojnë me pasojat shëndetësore pas një goditjeje, të cilat mund të përfshijnë lodhje, vështirësi në balancim dhe dobësi ose paralizë në njërën anë të trupit.
Në Evropë, faktorët kryesorë të rrezikut për goditje në tru janë presioni i lartë i gjakut dhe kolesteroli i lartë, zbuloi analiza, por ndotja e ajrit është gjithashtu një nga 10 faktorët kryesorë të rrezikut, veçanërisht duke prekur Evropën Qendrore.
“Duke pasur parasysh se ndotja e ajrit të ambientit është e lidhur reciprokisht me temperaturën e ambientit dhe ndryshimet klimatike, rëndësia e veprimeve urgjente klimatike dhe masave për të reduktuar ndotjen e ajrit nuk mund të mbivlerësohet”, Dr Catherine O. Johnson, një bashkëautore e studimit.
Vitin e kaluar, Agjencia Evropiane e Mjedisit (EEA) tha se veprimi i qeverisë është i nevojshëm për të frenuar rreziqet mjedisore të lidhura me goditjet në tru dhe çështje të tjera kardiovaskulare.
“Ne nuk kemi nevojë të kuptojmë plotësisht çdo hap të rrugës shkakësore nga ekspozimet mjedisore deri te rastet e sëmundjeve kardiovaskulare për të ndërmarrë veprime vendimtare për të reduktuar ndotjen”, thotë agjencia.
Ndërkohë, Feigin tha se mjekët mund të zhvendosin disa punë për parandalimin e goditjes tek infermierët dhe vullnetarët shëndetësorë dhe të përdorin platformat e teleshëndetit për të arritur pacientët më gjerësisht.
Për të “adresuar boshllëqet kritike në ofrimin e shërbimit të goditjes në tru, ndërtimi i kapaciteteve të fuqisë punëtore dhe sistemet e mbikëqyrjes epidemiologjike duhet të zbatohen urgjentisht në të gjitha vendet”, tha ai. /Gazeta Shneta/