Në një kohë ose në një tjetër, ndoshta keni hasur në dikë që është intolerant ndaj laktozës dhe mund të përjetojë disa simptoma të pakëndshme të zorrëve nëse ka bulmet. Ndoshta jeni ju – intolerancat ushqimore vlerësohet se prekin deri në 25% të australianëve.
Ndërkohë, alergjia ndaj qumështit të lopës është një nga alergjitë ushqimore më të zakonshme tek foshnjat dhe fëmijët e vegjël, duke prekur rreth një në 100 foshnja.
Por cili është ndryshimi midis alergjive ushqimore dhe intolerancës ushqimore? Ndërsa ato mund të duken njësoj, ka disa ndryshime thelbësore midis tyre.
Çfarë është një alergji?
Australia ka një nga normat më të larta të alergjive ushqimore në botë. Alergjitë ushqimore mund të zhvillohen në çdo moshë, por janë më të zakonshme tek fëmijët, duke prekur më shumë se 10% të një-vjeçarëve dhe 6% të fëmijëve në moshën dhjetë vjeç.
Një alergji ushqimore ndodh kur sistemi imunitar i trupit gabimisht reagon ndaj disa ushqimeve sikur të ishin të rrezikshme. Ushqimet më të zakonshme që shkaktojnë alergji përfshijnë vezët, kikirikët dhe arrat e tjera, qumështin, butak, peshkun, sojen dhe grurin.
Shenjat e lehta deri në mesatare të alergjisë ushqimore përfshijnë një fytyrë, buzë ose sy të fryrë; urtikarie ose shkrirje në lëkurën tuaj; ose të vjella. Një reaksion i rëndë alergjik (i quajtur anafilaksi) mund të shkaktojë probleme me frymëmarrjen, marramendje të vazhdueshme ose kolaps.
Çfarë është intoleranca?
Intolerancat ushqimore (ndonjëherë të quajtura reaksione jo alergjike) janë gjithashtu reagime ndaj ushqimit, por ato nuk përfshijnë sistemin tuaj imunitar.
Për shembull, intoleranca ndaj laktozës është një gjendje metabolike që ndodh kur trupi nuk prodhon mjaftueshëm laktazë. Kjo enzimë nevojitet për të zbërthyer laktozën (një lloj sheqeri) në produktet e qumështit.
Intolerancat ushqimore mund të përfshijnë gjithashtu reagime ndaj kimikateve natyrale në ushqime ( të tilla si salicilatet, që gjenden në disa fruta, perime, barishte dhe erëza) dhe probleme me konservuesit artificialë ose përmirësuesit e shijes.
Simptomat e intolerancës ushqimore mund të përfshijnë një stomak të mërzitur, dhimbje koke dhe lodhje, ndër të tjera.
Intolerancat ushqimore nuk shkaktojnë reaksione kërcënuese për jetën (anafilaksi), kështu që janë më pak të rrezikshme se alergjitë në terma afatshkurtër, edhe pse ato mund të shkaktojnë probleme në afat më të gjatë, siç është kequshqyerja.
Ne nuk dimë shumë se sa të zakonshme janë intolerancat ushqimore, por duket se ato raportohen më shpesh sesa alergjitë. Ato mund të zhvillohen në çdo moshë.
Mund të jetë konfuze
Disa ushqime, të tilla si kikirikët dhe arrat e pemëve , shoqërohen më shpesh me alergji. Ushqime ose përbërës të tjerë, si kafeina, janë më shpesh të lidhura me intolerancën.
Ndërkohë, disa ushqime, si qumështi i lopës dhe gruri apo gluteni (një proteinë që gjendet tek gruri, thekra dhe elbi), mund të shkaktojnë reaksione alergjike dhe joalergjike te njerëz të ndryshëm. Por këto reagime, edhe kur shkaktohen nga të njëjtat ushqime, janë krejt të ndryshme.
Për shembull, fëmijët me alergji ndaj qumështit të lopës mund të reagojnë ndaj sasive shumë të vogla të qumështit dhe reaksione serioze (si ënjtja e fytit ose vështirësia në frymëmarrje) mund të ndodhin brenda pak minutash. Në të kundërt, shumë njerëz me intolerancë ndaj laktozës mund të tolerojnë sasi të vogla të laktozës pa simptoma.
Ka edhe dallime të tjera. Alergjia ndaj qumështit të lopës është më e zakonshme tek fëmijët, megjithëse shumë foshnje do të rriten nga kjo alergji gjatë fëmijërisë.
Intoleranca ndaj laktozës është më e zakonshme tek të rriturit , por ndonjëherë mund të jetë edhe e përkohshme.
Një lloj i intolerancës ndaj laktozës, mungesa dytësore e laktazës , mund të shkaktohet nga dëmtimi i zorrëve pas infeksionit ose nga përdorimi i medikamenteve (siç janë antibiotikët ose trajtimi i kancerit ). Kjo mund të largohet vetvetiu kur gjendja themelore të zgjidhet ose kur personi ndalon përdorimin e ilaçeve përkatëse.
Nëse një alergji ose intolerancë ka të ngjarë të jetë e përjetshme varet nga ushqimi dhe arsyeja që fëmija ose i rrituri reagon ndaj tij.
Alergjitë ndaj disa ushqimeve, si qumështi, veza, gruri dhe soja, shpesh zgjidhen gjatë fëmijërisë, ndërsa alergjitë ndaj arrave, peshkut ose butakëve, shpesh (por jo gjithmonë) vazhdojnë deri në moshën madhore . Ne nuk dimë shumë rreth asaj se sa gjasa kanë fëmijët të rriten nga lloje të ndryshme të intolerancës ushqimore.
Si ta kuptoni se çfarë nuk shkon?
Nëse mendoni se mund të keni një alergji ushqimore ose intolerancë, shkoni te mjeku.
Testet e alergjisë ndihmojnë mjekët të zbulojnë se cilat ushqime mund të shkaktojnë reaksionet tuaja alergjike (por nuk mund të diagnostikojnë intolerancën ushqimore). Ekzistojnë dy lloje të zakonshme: testet me shpim të lëkurës dhe testet e gjakut.
Në një test me shpime në lëkurë, mjekët vendosin sasi të vogla alergjenësh (gjëra që mund të shkaktojnë alergji) në lëkurën tuaj dhe bëjnë shpime të vogla për të parë nëse trupi juaj reagon.
Një test gjaku kontrollon për antitrupa të imunoglobulinës E (IgE) specifike të alergjenit në gjakun tuaj që tregojnë nëse mund të jeni alergjik ndaj një ushqimi të caktuar.
Intolerancat ushqimore mund të jenë të vështira për t’u kuptuar sepse simptomat varen nga ushqimet që hani dhe sa. Për t’i diagnostikuar ato, mjekët shikojnë historinë tuaj shëndetësore dhe mund të bëjnë disa teste (të tilla si një test frymëmarrjeje). Ata mund t’ju kërkojnë të mbani një shënim për ushqimet që hani dhe kohën e simptomave.
Një dietë e përkohshme e eliminimit, ku ndaloni së ngrëni ushqime të caktuara, mund të ndihmojë gjithashtu për të përcaktuar se cilat ushqime mund të jeni intolerantë. Por kjo duhet bërë vetëm me ndihmën e një mjeku ose dietologu, sepse eliminimi i ushqimeve të veçanta mund të çojë në mangësi ushqyese, veçanërisht te fëmijët.
A ka një kurë?
Aktualisht nuk ka kurë për alergjitë apo intolerancat ushqimore. Për alergjitë në veçanti, është e rëndësishme të shmangni rreptësisht alergenet. Kjo do të thotë të lexosh me kujdes etiketat e ushqimeve dhe të jesh vigjilent kur ha jashtë.
Megjithatë, studiuesit po studiojnë një trajtim të quajtur imunoterapi orale , e cila mund të ndihmojë disa njerëz me alergji ushqimore të bëhen më pak të ndjeshëm ndaj ushqimeve të caktuara.
Pavarësisht nëse keni një alergji ushqimore ose intolerancë, mjeku ose dietologu juaj mund t’ju ndihmojë të siguroheni që po hani ushqimet e duhura. /Gazeta Shneta/