Rreth 740,000 vetëvrasje raportohen çdo vit: kjo është një vdekje mesatarisht çdo 43 sekonda, një nga gjetjet e shumta shqetësuese në analizën më të fundit dhe më gjithëpërfshirëse.
Studiuesit në Institutin për Metrikën dhe Vlerësimin e Shëndetit (IHME) në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Uashingtonit në Seattle kryen një analizë të thellë të të dhënave të Barrës Globale të Sëmundjeve sipas rajonit, vendit, vitit, moshës, gjinisë dhe vetëvrasjeve me armë zjarri nga viti 1990 deri në vitin 2021.
Gjatë tre dekadave të fundit, shkalla globale e vdekshmërisë së standardizuar sipas moshës për vetëvrasje ra me gati 40%, nga rreth 15 vdekje për 100,000 në 9 vdekje për 100,000, duke treguar se ndërhyrja dhe parandalimi po funksionojnë.
Për femrat, norma ka rënë me më shumë se 50%, ndërsa për meshkujt ka rënë me gati 34%. Rajonalisht, Azia Lindore regjistroi rënien më të madhe prej 66%, me Kinën që raportoi rënien më të madhe në rajon, shkruan MedicalXpress, transmeton Gazeta Shneta.
Ndërsa progresi është inkurajues, ai nuk është universal. Katër rajone raportuan rritje të shkallës së vetëvrasjeve për të dy gjinitë të kombinuara gjatë së njëjtës periudhë. Amerika Qendrore Latine kishte kërcimin më të lartë me 39%, me Meksikën në krye të listës së rajonit me një rritje prej 123% vetëm për femrat.
Amerika Latine pati rritjen e dytë më të lartë prej 13%, me Ekuadorin që regjistroi rritjen më të madhe për të dyja gjinitë të kombinuara në rajon. Amerika Latine tropikale ishte e treta me një rritje prej 9%, dhe Paraguai ishte në krye të listës së rajonit për të dy gjinitë së bashku.
Amerika e Veriut me të ardhura të larta regjistroi një rritje prej 7%, me SHBA në krye të listës së rajonit me një kërcim 23% vetëm për femrat.
Ndër shkaqet globale të vdekjes për vitin 2021, vetëvrasja u rendit e 21-ta (më e lartë se HIV/AIDS) për të dyja gjinitë së bashku. Rajonalisht, normat më të larta të vdekshmërisë nga vetëvrasjet ishin në Evropën Lindore, Afrikën Jugore Sub-Sahariane dhe Afrikën Qendrore Sub-Sahariane.
Për meshkujt, vetëvrasja ishte shkaku i 19-të kryesor i vdekjeve në nivel global, me Evropën Lindore që regjistroi shkallën më të lartë të vdekjeve. Për femrat, vetëvrasja u rendit në vendin e 27-të globalisht, me Azinë Jugore që ka shkallën më të lartë për femrat.
“Ndërsa përparimi i bërë në uljen e niveleve të vetëvrasjeve është inkurajues, është e qartë se vetëvrasja vazhdon të ndikojë në disa vende dhe popullsi më shumë se të tjerat. Heqja e stigmës së vetëvrasjes dhe barrierave për të hyrë në sistemet e mbështetjes së shëndetit mendor mbeten masa kritike, veçanërisht midis njerëzve me çrregullime mendore dhe abuzimi me substanca”, tha autori Dr. Mohsen Naghavi.
Studimet e mëparshme zbuluan se viktimat e dhunës, sulmeve seksuale dhe traumave të fëmijërisë janë në rrezik të shtuar për vetëvrasje.
Hulumtimet kanë treguar vazhdimisht se aksesi në mjete vdekjeprurëse, si armët dhe pesticidet, është i lidhur me shkallë më të lartë të vetëvrasjeve. Dëshmitë e mëparshme sugjerojnë se varfëria dhe privimi social shoqërohen gjithashtu me vetëvrasje.
Shifrat e fundit nënvizojnë gjithashtu një ndryshim të zymtë midis meshkujve dhe femrave në nivel global, rajonal dhe kombëtar. Meshkujt kishin më shumë se dy herë më shumë gjasa të vdisnin nga vetëvrasja sesa femrat, por femrat kishin 49% më shumë gjasa ta bënin atë.
Sipas studiuesve, çdo minutë, katër burra dhe gjashtë gra kishin nevojë për trajtim spitalor për shkak të tentativave për vetëvrasje. Në përgjithësi, shkalla e vdekshmërisë për vetëvrasje ishte 12.8 për 100,000 banorë për meshkujt dhe 5,4 për 100,000 banorë për femrat.
Incidenca e tentativave për vetëvrasje që kërkonin kujdes mjekësor që nuk rezultonte me vdekje ishte tre herë më e lartë për femrat krahasuar me meshkujt. Ky ndryshim ishte më i lartë në Amerikën e Veriut me të ardhura të larta, me një në 30.7 përpjekje që rezultonin me vdekje për femrat dhe një në 6.3 përpjekje që rezultonin me vdekje për meshkujt.
Globalisht, meshkujt kishin më shumë se tre herë më shumë gjasa të vdisnin nga vetëvrasja duke përdorur armë zjarri sesa femrat: 10% e vetëvrasjeve nga meshkujt ishin me armë, ndërsa 3% e vetëvrasjeve nga femrat ishin me armë. SHBA kishte vetëvrasjet më të larta të lidhura me armë zjarri në botë: gati 22,000 ose 55% e vetëvrasjeve nga meshkujt ishin me armë, ndërsa më shumë se 3,000 ose gati 31% e vetëvrasjeve nga femrat ishin me armë.
“Burrat priren të zgjedhin metoda më të dhunshme dhe vdekjeprurëse të vetëvrasjes si armët, ndërsa gratë kanë më shumë gjasa të zgjedhin mjete më pak fatale si helmimi dhe mbidozimi, të cilat kanë një shkallë më të lartë të mbijetesës”, tha Emily Rosenblad, autorja e studimit.
Si meshkujt ashtu edhe femrat globalisht po vdesin nga vetëvrasja më vonë në jetë. Në vitin 1990, mosha mesatare e vdekjes për meshkujt ishte 43 vjeç, dhe për femrat ishte pothuajse 42 vjeç. Deri në vitin 2021, mosha mesatare e vdekjes ishte rritur në 47 për meshkujt dhe gati 47 për femrat.
Mosha mesatare më e lartë ishte rreth 58 vjeç për meshkujt dhe 60 vjeç për femrat, të dyja në Azinë Lindore. Në të kundërt, mosha mesatare më e re në vetëvrasje u gjet në Oqeani, ku ishte 36 vjeç për meshkujt dhe 34 vjeç për femrat.
Studimi identifikon modelet dhe tendencat ekzistuese për të zhvilluar metoda më efektive të parandalimit të vetëvrasjeve në mbarë botën, të cilat mund të ndihmojnë politikëbërësit dhe punonjësit e kujdesit shëndetësor të zhvillojnë strategji dhe qasje më të personalizuara për vendndodhje dhe popullata specifike.
Parandalimi i vetëvrasjes është më efektiv kur komunitetet punojnë së bashku përmes ndërgjegjësimit, ndërhyrjes dhe sistemeve mbështetëse. /Gazeta Shneta/