Ekspertët bëjnë thirrje për veprime urgjente globale kundër hepatitit, alkoolit dhe obezitetit, pasi të dhënat e reja tregojnë se, ndërsa rastet e parandalueshme të kancerit të mëlçisë janë në rritje, kombinimi i duhur i politikave, parandalimit dhe ndërgjegjësimit publik mund të shpëtojë miliona jetë.
Kanceri i mëlçisë është në rritje, por ekspertët thonë se nuk ka pse të jetë kështu.
Një analizë e re e publikuar nga një panel ekspertësh mbi kancerin e mëlçisë ka treguar se tre nga pesë raste të kancerit të mëlçisë në të gjithë botën janë të lidhura me faktorë rreziku të parandalueshëm.
Këto përfshijnë hepatitin viral, konsumin e alkoolit dhe një kërcënim gjithnjë e më të zakonshëm, por shpesh të anashkaluar: sëmundjen e mëlçisë që lidhet me obezitetin, shkruan Euronews, transmeton Gazeta Shneta.
Pa ndërhyrje urgjente, numri i rasteve të kancerit të mëlçisë pritet të dyfishohet pothuajse nga 870,000 në vitin 2022 në 1.52 milion deri në vitin 2050, me vdekje vjetore që rriten nga 760,000 në 1.37 milion.
Por ekspertët argumentojnë se miliona jetë mund të shpëtohen me parandalim të synuar dhe reforma politike.
Kanceri i mëlçisë “është një nga kanceret më sfiduese për t’u trajtuar, me norma mbijetese pesëvjeçare që variojnë nga afërsisht 5 deri në 30 përqind”, tha Jian Zhou, profesor në Universitetin Fudan në Kinë.
“Ne rrezikojmë të shohim pothuajse dyfishim të rasteve dhe vdekjeve nga kanceri i mëlçisë gjatë çerekut të ardhshëm të shekullit pa veprime urgjente për të ndryshuar këtë trend”, tha Zhou në një deklaratë.
Tradicionalisht i lidhur me infeksionet e hepatitit dhe përdorimin e rëndë të alkoolit, kanceri i mëlçisë tani po nxitet gjithnjë e më shumë nga sëmundja steatotike e mëlçisë (MASLD) e shoqëruar me mosfunksionim metabolik, dikur e njohur zakonisht si sëmundja e mëlçisë yndyrore joalkoolike.
MASLD është një nga sëmundjet më të zakonshme të mëlçisë në Evropë, që prek deri në 25 përqind të popullsisë së rritur, tha për Euronews Health Beatrice Credi nga Shoqata Evropiane e Pacientëve me Mëlçi (ELPA).
“Është thelbësore të theksohet se, ndërsa këta faktorë rreziku janë të përhapur, ata shpesh janë të parandalueshëm ose të menaxhueshëm me ndërhyrjen e duhur”, shtoi ajo, duke theksuar rëndësinë e edukimit, si dhe fushatave të fuqishme të shëndetit publik.
Kjo gjendje afatgjatë e mëlçisë është e lidhur me obezitetin dhe shëndetin e dobët metabolik. Forma e saj më e rëndë, e njohur si MASH (steatohepatiti i shoqëruar me mosfunksionim metabolik), është shkaku me rritjen më të shpejtë të kancerit të mëlçisë në nivel global.
Komisioni i Lancet parashikon që kanceri i mëlçisë i lidhur me MASH do të rritet me 35 përqind, duke u rritur nga 8 përqind e rasteve në vitin 2022 në 11 përqind deri në vitin 2050.
Kanceret e mëlçisë që lidhen me alkoolin pritet gjithashtu të rriten në mënyrë modeste. Ndërkohë, rastet e shkaktuara nga hepatiti B dhe C parashikohet të ulen pak falë vaksinimit dhe përpjekjeve të përmirësuara për trajtim.
Numrat janë veçanërisht shqetësues në vendet me të ardhura të larta, ku normat e obezitetit janë në rritje.
Në Shtetet e Bashkuara, MASLD pritet të prekë më shumë se gjysmën e të rriturve deri në vitin 2040, duke rritur ndjeshëm rrezikun e kancerit të mëlçisë.
Sipas Dr. Hashem El-Serag, një profesor në Kolegjin e Mjekësisë Baylor, profili i sëmundjes është duke evoluar.
“Më parë mendohej se kanceri i mëlçisë ndodhte kryesisht tek pacientët me hepatit viral ose sëmundje të mëlçisë të lidhura me alkoolin”, tha ai.
Por me obezitetin në rritje, ai po bëhet një faktor rreziku gjithnjë e më i spikatur, kryesisht për shkak të rasteve në rritje të yndyrës së tepërt në mëlçi.
Pavarësisht parashikimeve të zymta, komisioni i Lancet ofron një shkëndijë shprese: potencialin e parandalimit.
Nëse rastet e reja të kancerit të mëlçisë ulen me 2 deri në 5 përqind çdo vit, kjo mund të parandalojë deri në 17 milionë raste të reja dhe të shpëtojë deri në 15 milionë jetë deri në vitin 2050.
Arritja e kësaj do të kërkonte një përpjekje globale shumëplanëshe, duke përfshirë zgjerimin e vaksinimit kundër hepatitit B dhe shqyrtimin universal të HBV tek të rriturit, si dhe trajtimin e mbipeshes dhe keqpërdorimit të alkoolit përmes taksave, etiketave paralajmëruese dhe politikave më të mira për ushqimin dhe pijet.
Komisioni Lancet sugjeron gjithashtu integrimin e shqyrtimit të mëlçisë në kujdesin rutinë për njerëzit me obezitet, diabet dhe sëmundje të zemrës dhe investimin në edukimin publik dhe mjetet e zbulimit të hershëm.
“Meqenëse tre në pesë raste të kancerit të mëlçisë lidhen me faktorë rreziku të parandalueshëm… ekziston një mundësi e madhe për vendet që t’i shënjestrojnë këta faktorë rreziku, të parandalojnë rastet e kancerit të mëlçisë dhe të shpëtojnë jetë”, tha Stephen Chan, autori kryesor i studimit.
Në Evropë, ndryshimet e fundit në politika kanë vënë theksin gjithnjë e më shumë te parandalimi dhe zbulimi i hershëm.
Plani i Bashkimit Evropian për Mposhtjen e Kancerit synon të arrijë mbulim prej 95% për vaksinimin dhe depistimin e hepatitit B tek fëmijët tek gratë shtatzëna deri në vitin 2030.
Gjithashtu inkurajon zgjedhje më të shëndetshme jetese dhe synon të zvogëlojë ekspozimin ndaj faktorëve të njohur të rrezikut, siç janë alkooli, duhani, mbipesha dhe diabeti.
Një rekomandim politikash i lëshuar nga Komisioni Evropian në janar bëri thirrje për zgjerimin e përdorimit të vaksinave parandaluese (veçanërisht HPV dhe hepatitit B) dhe përmirësimin e monitorimit të shkallës së mbulimit me vaksina.
Por në luftën kundër kancerit të mëlçisë, BE-ja duhet të përballet edhe me një forcë më pak të dukshme, por po aq të fuqishme: përcaktuesit komercialë të shëndetit, tha Beatrice Credi e ELPA-s.
“Industritë që përfitojnë nga shitja e alkoolit, ushqimeve të pashëndetshme dhe duhanit luajnë një rol të rëndësishëm në nxitjen e disa prej faktorëve të rrezikut të kancerit të mëlçisë. Politikëbërësit tanë duhet t’i japin përparësi shëndetit publik”, tha ajo për Euronews Health.
Megjithatë, ajo vuri në dukje se politikat që synojnë rregullimin e këtyre ndikimeve tregtare mbeten të dobëta ose zbatohen në mënyrë jokonsistente në të gjithë BE-në, me përjashtim të vetëm të taksave mbi pijet e ëmbëlsuara me sheqer.
Vetëm parandalimi nuk është i mjaftueshëm.
Ndërsa më shumë njerëz jetojnë me kancer të mëlçisë se kurrë më parë, komisioni i Lancet theksoi nevojën urgjente për kujdes të përmirësuar, diagnozë të hershme dhe mbështetje më të mirë për pacientët – veçanërisht në rajone të tilla si Afrika dhe Azia, ku barra e sëmundjes është më e lartë dhe burimet e kujdesit shëndetësor janë të kufizuara.
Por Valérie Paradis, një profesoreshë në Spitalin Beaujon në Francë, sugjeroi që parandalimi efektiv mund të ndihmojë gjithashtu në lehtësimin e kësaj barre.
“Krahasuar me kanceret e tjera, kanceri i mëlçisë është shumë i vështirë për t’u trajtuar, por ka faktorë rreziku më të dallueshëm, të cilët ndihmojnë në përcaktimin e strategjive specifike parandaluese”, tha Paradis./Gazeta Shneta/