Ndërsa gripi i shpendëve përhapet në të gjithë Evropën dhe përhapet në më shumë lloje kafshësh, ekspertët e shëndetit paralajmërojnë se boshllëqet në mbikëqyrje dhe përgatitje mund ta lënë rajonin të prekshëm ndaj kërcënimeve të ardhshme për shëndetin e njeriut.
Gripi i shpendëve është përhapur në nivele të larta në të gjithë botën gjatë pesë viteve të fundit, duke përfshirë shpendët e egër dhe të fermave në Bashkimin Evropian.
Hungaria ka raportuar shpërthimet më të shumta që nga vjeshta e kaluar, e ndjekur nga Gjermania, Holanda dhe gjiganti i shpendëve, Polonia.
Por vitet e fundit, gripi i shpendëve është përhapur edhe te vizonët, macet, një ari i mbajtur në robëri dhe gjitarë të tjerë, duke rritur rrezikun që virusi përfundimisht të arrijë te njerëzit.
Dhjetëra miliona zogj dhe kafshë të tjera janë vrarë për të parandaluar që kjo të ndodhë, por boshllëqet në sistemet e mbikëqyrjes rrisin mundësinë që virusi të qarkullojë i pazbuluar dhe të bëhet më i vështirë për t’u kontrolluar.
Që nga viti 2003, rreth gjysma e gati 1,000 personave të infektuar me gripin e shpendëve H5N1 në nivel global kanë vdekur.
Tani, zyrtarët e shëndetësisë të BE-së thonë se rreziqet për shëndetin publik mbeten të ulëta dhe nuk ka prova të transmetimit nga njeriu te njeriu.
Por përgatitjet kanë filluar tashmë: Komisioni Evropian arriti së fundmi një marrëveshje për të siguruar më shumë se 27 milionë vaksina kundër gripit në rast të një pandemie.
Zyrtarët po shqyrtojnë gjithashtu një shpërthim të mundshëm midis lopëve qumështore në Shtetet e Bashkuara – i cili është përhapur tek njerëzit, duke infektuar 70 dhe duke vrarë një – si një kujtesë për të monitoruar kafshët përtej zogjve dhe vizonëve, të cilët janë më të prirur ndaj infeksionit.
“Nuk është koha për t’u ulur, për t’u çlodhur dhe për të thënë, ‘epo mirë, kjo është thjesht punë si zakonisht’”, tha për Euronews, Marion Koopmans, e cila drejton qendrën e ekselencës në Rrjetin Global të Viruseve dhe drejton departamentin e viroshkencës në Qendrën Mjekësore Erasmus në Holandë.
“Ka ndryshuar vërtet krahasuar me vetëm disa vite më parë”, shtoi ajo. “Nuk është një situatë e mirë për t’u pasur.”
Vendet e BE-së monitorojnë në mënyrë aktive shpendët e egër dhe shpendët për gripin e shpendëve. Kur zbulojnë infeksione, ato duhet të ndërmarrin hapa për të zhdukur virusin, siç është eliminimi i shpendëve dhe vendosja e kufizimeve në ferma.
Tani, duke pasur parasysh shpërthimin e bagëtive në SHBA, Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA) po punon me shtetet anëtare për të rritur mbikëqyrjen te lopët dhe gjitarët e tjerë, sipas Alessandro Broglia, një nga shkencëtarët kryesorë të agjencisë.
“Ekziston një lloj reaktiviteti dhe përgatitjeje e shtuar në Evropë, gjithashtu për të parandaluar infeksionin te bagëtia dhe kafshët e tjera të fermës”, tha Broglia.
Vaksinimi po luan gjithashtu një rol më të madh. Në vitin 2023, Franca filloi imunizimin e shpendëve, një veprim që ajo thotë se ka ndihmuar industrinë e saj të shpendëve të rimëkëmbet pasi shpërthimet shkatërruan fermat e saj dhe shfarosën dhjetëra miliona shpendë.
Dhe verën e kaluar, Finlanda u bë vendi i parë i BE-së që u ofroi njerëzve vaksina kundër gripit të shpendëve, duke u dhënë vaksina 10,000 punëtorëve që ishin në rrezik më të lartë infeksioni.
Megjithatë, auditimet e BE-së kanë identifikuar boshllëqe në këto sisteme që mund të jenë aq të mëdha sa virusi të kalojë pa u zbuluar.
Gjatë dy viteve të fundit, ata kanë gjetur vonesa në krijimin e zonave të kufizimit për të parandaluar përhapjen e virusit në Poloni; “efektivitet të kufizuar” në sistemin e paralajmërimit të hershëm të Portugalisë për infeksionet e shpendëve; mangësi në hetimet e rasteve të dyshuara në Spanjë; dhe vlerësim të dobët të rrezikut, mungesë mbikëqyrjeje dhe staf të trajnuar në mënyrë të pamjaftueshme në Hungari që përbëjnë “dobësi thelbësore” që nuk janë korrigjuar që kur vendi u auditua për herë të fundit në vitin 2020.
Një zëdhënës i Komisionit tha se Spanja dhe Portugalia kanë ndërmarrë hapa për të zgjidhur këto probleme, por se po “kërkon angazhime shtesë” nga Hungaria dhe Polonia, të cilat pezulluan eksportet e shpendëve muajin e kaluar për shkak të shpërthimeve.
Alexandre Fediaevsky, kreu në detyrë i përgatitjes dhe qëndrueshmërisë në Organizatën Botërore për Shëndetin e Kafshëve (WOAH), tha se “në të gjitha vendet, përfshirë Evropën, ka ende hapësirë për përmirësimin e biosigurisë dhe sistemeve të paralajmërimit të hershëm”.
Por ka pasur njëfarë rezistence nga disa fermerë dhe grupe të industrisë së shpendëve, të cilët kanë frikë se rregullat dhe kufizimet e reja mund të kërcënojnë bizneset e tyre.
“Ne duhet të kemi një dialog strategjik me industrinë”, tha Fediaevsky, “por do të jetë një proces i gjatë për të transformuar vërtet sistemet e prodhimit”.
BE-ja dhe SHBA-ja nuk janë të vetmet vende që përballen me rreziqe të larta të gripit të shpendëve. Javën e kaluar, Komisioni tha se importet e shpendëve dhe mishit nga Brazili ishin ndaluar pasi vendi konfirmoi shpërthimin e parë të gripit të shpendëve në një fermë.
Për momentin, gripi i shpendëve duket se përbën një rrezik më të madh për furnizimin me ushqim të BE-së sesa për shëndetin publik. Megjithatë, Koopmans paralajmëroi se pa masa më të forta për të frenuar përhapjen e virusit midis shpendëve, blloku mund të kapet në befasi nëse fillojnë të shfaqen infeksione njerëzore.
“Le të mos bëhemi gjithashtu neglizhentë”, tha ajo, “sepse kështu këto viruse përfundimisht shkaktojnë pandemi”./Gazeta Shneta/