Çrregullimet e personalitetit nuk karakterizohen nga simptoma ose sindroma specifike, si çrregullimi obsesiv-kompulsiv, depresioni ose sulmet e panikut, por nga prania e ekzagjeruar dhe e ngurtë e disa tipareve të personalitetit.
Personaliteti (ose karakteri) është përcaktuar në shumë mënyra, por mund të thuhet se është një grup karakteristikash, ose tiparesh të qëndrueshme, që përfaqësojnë mënyrën se si secili prej nesh përgjigjet, ndërvepron, percepton dhe mendon për atë që na ndodh, shkruan Emergency Live, transmeton Gazeta Shneta.
Mund të thuhet gjithashtu se personaliteti, për këdo dhe jo vetëm për ata që vuajnë nga çrregullimet e personalitetit, është mënyra e qëndrueshme që secili prej nesh ka ndërtuar, nëpërmjet përvojave tona dhe temperamentit tonë të lindur, të marrëdhënies me të tjerët dhe me botën.
Tiparet që e përbëjnë atë përfaqësojnë karakteristikat e stilit të marrëdhënies së dikujt me të tjerët: kështu ekziston, për shembull, tipari i varësisë nga të tjerët, ose i dyshimit, ose i joshjes ose i dashurisë për veten.
Normalisht, këto tipare duhet të jenë mjaft fleksibël sipas rrethanave: kështu në disa raste do të jetë e dobishme të jesh më i varur ose pasiv se zakonisht, ndërsa në të tjera do të jetë më funksionale të jesh joshëse.
Çrregullimet e personalitetit karakterizohen nga ngurtësia dhe prezantimi jo fleksibël i këtyre tipareve, edhe në situatat më pak të përshtatshme.
Për shembull, disa njerëz priren gjithmonë të paraqiten në një mënyrë joshëse pavarësisht situatës në të cilën gjenden, duke e bërë kështu të vështirë përballimin; njerëzit e tjerë, nga ana tjetër, priren të jenë gjithmonë aq të varur nga të tjerët saqë nuk mund të marrin vendimet e tyre.
Zakonisht tipare të tilla bëhen aq të zakonshme dhe të qëndrueshme sa që vetë personat nuk e kuptojnë se po bëjnë sjellje të ngurtë dhe të papërshtatshme, prandaj dhe reagimet negative të të tjerëve ndaj tyre, por ndihen gjithmonë si viktimë e situatës dhe ushqejnë çrregullimin e personalitetit të tyre.
Kështu, për shembull, një person me një çrregullim të personalitetit paranojak nuk e kupton se, me sjelljen e tij të dyshimtë, ai ose ajo nuk u beson të tjerëve dhe ai ose ajo bwn reagime agresive, duke konfirmuar ideja se askujt nuk mund t’i besohet.
Çrregullimet e personalitetit janë klasifikuar, sipas klasifikimit psikopatologjik më të përhapur, në tre kategori:
Çrregullimet e personalitetit të karakterizuara nga sjellje të çuditshme:
Çrregullimi paranojak i personalitetit: Të sëmurët priren të interpretojnë sjelljen e të tjerëve si keqdashëse, duke u sjellë kështu gjithmonë në mënyrë të dyshimtë.
Çrregullimi i personalitetit skizoid: Të sëmurët nuk janë të interesuar të kontaktojnë me të tjerët, duke preferuar një mënyrë jetese të rezervuar dhe të shkëputur.
Çrregullimi skizotip i personalitetit: Zakonisht paraqitet nga njerëz që janë të çuditshëm në sjelljen e tyre, kanë pak kontakt me realitetin dhe priren t’i japin rëndësi dhe siguri absolute intuitave të caktuara magjike.
Çrregullimet e personalitetit të karakterizuara nga emocionalitet i lartë:
Çrregullimi i personalitetit kufitar: Zakonisht i sëmuri shfaq impulsivitet të theksuar dhe paqëndrueshmëri të fortë si në marrëdhëniet ndërpersonale ashtu edhe në idenë që ka për veten e tij, duke u luhatur midis pozicioneve ekstreme në shumë fusha të jetës së tij.
Çrregullimi i personalitetit histrionik: I sëmuri priret të kërkojë vëmendjen e të tjerëve, të jetë vazhdimisht joshës dhe të shfaqë emocionet e tij në mënyrë të theksuar dhe teatrale.
Çrregullimi i personalitetit narcisist: Të sëmurët priren të ndihen më mirë nga të gjithë, të kërkojnë admirimin e të tjerëve dhe të mendojnë se gjithçka u detyrohet atyre, duke pasur parasysh rëndësinë që i kushtojnë vetes.
Çrregullimi i personalitetit antisocial: I sëmuri është një person që në asnjë mënyrë nuk respekton ligjet, tenton të shkelë të drejtat e të tjerëve, nuk ndjen ndjenjën e fajit për krimet e kryera.
Çrregullimet e personalitetit të karakterizuara nga ankthi i fortë:
Çrregullimi shmangës i personalitetit: I sëmuri priret të shmangë krejtësisht situatat sociale nga frika e gjykimeve negative nga të tjerët, duke paraqitur kështu ndrojtjen e theksuar.
Çrregullimi i personalitetit të varur: Të sëmurët kanë një nevojë të theksuar për t’u kujdesur dhe për t’u kujdesur nga të tjerët, duke deleguar kështu të gjitha vendimet e tyre.
Çrregullimi i personalitetit obsesiv kompulsiv: Të sëmurët kanë një tendencë të theksuar drejt perfeksionizmit dhe saktësisë, një preokupim të fortë me rendin dhe kontrollin.
Të gjitha çrregullimet e personalitetit duhet të trajtohen me psikoterapi, mundësisht konjitive të sjelljes, në afat të mesëm dhe afatgjatë.
Medikamentet zakonisht nuk e ndryshojnë strukturën e personalitetit në asnjë mënyrë, megjithëse në disa raste ato mund të jenë të dobishme për menaxhimin e simptomave të ankthit, depresionit dhe kontrollit të impulsit që zakonisht gjenden në çrregullime të tilla./Gazeta Shneta