Pandemia e koronavirusit i solli famë globale teknologjisë ARNm që mbështet vaksinat nga Pfizer/BioNTech dhe Moderna, dhe të hënën fitoi një çmim Nobel për dy shkencëtarë që kanë qenë kyç në zhvillimin e tyre.
Katalin Kariko nga Hungaria dhe Dreë Weissman nga Shtetet e Bashkuara fituan Çmimin Nobel të Mjekësisë për punën e tyre në “modifikimet e bazës nukleozide që mundësojnë zhvillimin e vaksinave efektive ARNm kundër COVID-19”, raporton AFP përcjell Gazeta Shneta.
Këto lloj vaksinash janë të reja, por studiuesit kanë punuar për dekada për të provuar se si të përdorin ARN-në e dërguar (acidi ribonukleik) për vaksinime të tjera dhe për të trajtuar sëmundjet nga SIDA në kancer.
Puna e ARN-së mesengjere në trup është të ndihmojë në dërgimin e udhëzimeve specifike nga ADN-ja tek qelizat.
Në rastin e llojit të Pfizer/BioNTech dhe Moderna, ARNm e gjeneruar në laborator udhëzon qelizave humane të krijojnë antigjene—proteina që janë të ngjashme me ato që gjenden në virusin COVID-19.
Falë këtyre antigjeneve, sistemi imunitar i një personi mëson se si të luftojë virusin dhe të neutralizojë COVID-in nëse ai hyn në trup.
Pasi qelizat krijojnë këto proteina, trupi zbërthen udhëzimet e ARNm-së dhe shpëton prej tyre.
Një komunikim i tillë i drejtpërdrejtë me qelizat është revolucionar në krahasim me vaksinat klasike që synojnë të provokojnë një përgjigje imune duke injektuar një formë të neutralizuar të një virusi ose antigjenesh në sistem.
Në vitin 2005, Kariko dhe Weissman nga Universiteti Penn State publikuan një studim novator që tregon se një mbështjellje lipide ose molekulë yndyre mund të japë në mënyrë të sigurtë ARNm pa efekte negative.
Hulumtimi shkaktoi bujë në komunitetin farmaceutik dhe bizneset fillestare të dedikuara për terapitë e ARNm filluan të shfaqen në mbarë botën.
Çfarë tjetër mund të bëjë ARNm?
Shkencëtarët kanë punuar në zhvillimin e ARNm për sëmundje si gripi sezonal, tërbimi dhe Zika, si dhe ato që kanë mbetur rezistente ndaj vaksinave deri më tani, duke përfshirë malarinë dhe SIDA-n.
Studiuesit kanë filluar gjithashtu testimin e trajtimeve të personalizuara për pacientët me kancer, duke përdorur mostra të proteinave në tumoret e tyre për të krijuar ARNm të specializuar.
Kjo më pas nxit sistemin imunitar të synojë qelizat specifike të kancerit.
“Platforma ARNm është e gjithanshme,” i tha AFP-së, biokimisti i Universitetit të Pensilvanisë, Norbert Pardi.
“Çdo proteinë mund të kodohet si ARNm, kështu që ka shumë aplikime të mundshme”. /Gazeta Shneta/