Një startup francez po përdor parimet e fizikës të mbështetura nga inteligjenca artificiale (IA) me shpresën për të përshpejtuar procesin e zhvillimit të barnave të reja.
Aktualisht, zhvillimi i një ilaçi të ri zakonisht kërkon 10 deri në 15 vjet, me kërkime që bëhen në laborator dhe shumë prova e gabime para se të hyjnë në faza të shumta të provave klinike tek njerëzit.
Ky proces është gjithashtu shumë i kushtueshëm, pasi vetëm 10 deri në 20 për qind e barnave eksperimentale që arrijnë fazat klinike përfundimisht miratohen.
Pikërisht këto probleme po synon të zgjidhë kompania Aqemia, e cila është themeluar në Francë në vitin 2019 nga studiuesi i fizikës kuantike Maximilien Levesque dhe Emmanuelle Martiano, ish-konsulente për ‘Boston Consulting Group’.
Kompania ka për qëllim të përdorë IA-në për të krijuar më efikas molekula të reja për ilaçe që trajtojnë kanceret e kokës, qafës dhe gjoksit, përfshirë kancerin e mushkërive.
Dëshirojmë të “zhvillojmë barnat më shpejt, në një mënyrë të kujdesshme dhe të saktë,” tha Dr. Véronique Birault, nënkryetare e shkencave transaksionale në Aqemia, për Euronews Health, gjatë hapjes së qendrës së re të kompanisë në Londër në janar.
Për të arritur këtë, Aqemia po kombinon IA-në dhe fizikën themelore, mbi të cilën Levesque ka punuar gjatë karrierës së tij akademike.
Shumë kompani shëndetësore po kthehen nga IA për të ndihmuar në zbulimin e barnave, por zakonisht modelet e IA-së kërkojnë një bazë të madhe të dhënash për trajnim – gjë që shpesh nuk ekziston për këto molekula të reja.
Për shembull, “nuk ka miliarda e miliarda barnash për kancerin e gjoksit” që modelet e IA-së mund të trajnohen mbi to, shpjegoi Levesque për Euronews Health.
Në vend që të furnizojnë modelin e tyre të IA-së me të dhëna të papërpunuara, ekipi e furnizon atë me rregullat e fizikës në nivelin e atomeve dhe molekulave që lidhen me sëmundje të caktuara. Kjo përfshin një ekuacion matematikor që Levesque ka zgjidhur dhe që, sipas ekipit, mund të përdoret për të identifikuar “molekula më të mira” që janë “më efektive.”
Roli në rritje i IA-së në mjekësi
Aqemia nuk është e vetmja kompani që po mbështetet tek IA për zbulimin e barnave. Në të gjithë botën, 10 kompani të mëdha farmaceutike kanë nënshkruar më shumë se 130 marrëveshje për bashkëpunim me IA që nga viti 2021.
Modelet e IA-së mund të analizojnë me shpejtësi të dhënat për të zbuluar modele, duke ndihmuar shkencëtarët të parashikojnë cilat molekula lidhen me sëmundje të caktuara dhe të identifikojnë kandidatë premtues për barna ose trajtime të reja.
Deri diku, ato mund të ndihmojnë edhe në parashikimin e mënyrës se si njerëzit do të reagojnë ndaj barnave të reja. Për shembull, sistemi AlphaFold i Google – që fitoi Çmimin Nobel në Kimi në vitin 2024 – përdor IA për të parashikuar strukturën 3D të një proteine dhe ndërveprimet e saj me molekula të tjera.
Aqemia ka nënshkruar partneritete me gjigantë farmaceutikë si Sanofi, Servier dhe Johnson & Johnson për të hulumtuar barna të reja të mundshme, tha Levesque.
Kompania shpreson të nisë provat klinike për testimin e molekulave të reja në fund të vitit 2026 ose në fillim të vitit 2027. /Gazeta Shneta/