Rreth 89 deri në 97 përqind e të rriturve autikë mbi moshën 40 vjeç janë të padiagnostikuar në Mbretërinë e Bashkuar, sipas raportit më të madh të këtij lloji.
Ndërsa autizmi tani njihet dhe diagnostikohet zakonisht në fëmijëri, shumë të rritur të moshuar u rritën pa të njëjtën vetëdije ose vlerësime që janë në dispozicion sot, duke i lënë ata të përballen me jetën e mesme dhe të mëvonshme pa mbështetjen që mund të sjellë një diagnozë.
Studimi zbuloi se të rriturit më të moshuar autikë përballen vazhdimisht me nivele më të larta të problemeve shëndetësore fizike dhe mendore, si dhe me sfida rreth punësimit, marrëdhënieve dhe ngjarjeve të jetës si menopauza dhe dalja në pension.
“Autizmi në moshë të shtyrë shpesh anashkalohet. Gjatë dekadës së fundit, ka pasur një interes të shpejtë për atë që u ndodh njerëzve autikë ndërsa plaken”, tha Dr. Gavin Stewart, autor i studimit.
Studimi mblodhi prova që tregojnë se të rriturit autikë të moshës së mesme dhe të moshuar kanë shkallë më të lartë të sëmundjeve imunitare , sëmundjeve kardiovaskulare, çrregullimeve neurologjike, çrregullimeve gastrointestinale, ankthit dhe depresionit, shkruan Euronews, transmeton Gazeta Shneta.
Ata gjithashtu kanë më shumë gjasa të zhvillojnë gjendje që zakonisht lidhen me plakjen, të tilla si sëmundja e Parkinsonit, osteoporoza dhe artriti.
Disa nga gjetjet janë veçanërisht alarmante. Të dhënat treguan se të rriturit më të moshuar me tipare të larta autizmi kanë gjashtë herë më shumë gjasa të përjetojnë mendime vetëvrasëse ose vetëlëndim, dhe katër herë më shumë gjasa të diagnostikohen me demencë me fillim të hershëm.
Jetëgjatësia u gjet gjithashtu më e ulët: personat autikë në Mbretërinë e Bashkuar jetojnë mesatarisht deri në 75 vjeç krahasuar me 81 vjeç për personat jo-autikë. Autorët paralajmërojnë, megjithatë, se këto shifra mund të shtrembërohen nga nivelet e larta të nën-diagnostikimit.
“Një pjesë e kësaj mund të jetë gjenetike, pasi shumë sëmundje ndajnë faktorë të përbashkët gjenetikë. Por një pjesë e madhe vjen nga sfidat e jashtme: stigma, pengesat në arsim dhe punësim, izolimi social dhe madje edhe vështirësitë në aksesin në ushtrime fizike”, shpjegoi Stewart.
“Të gjitha këto krijojnë një efekt të padëshiruar që përkeqëson shëndetin mendor dhe fizik”.
Autizmi u përshkrua për herë të parë klinikisht në vitet 1920 dhe 1940, por nuk u përfshi zyrtarisht në manualet diagnostikuese deri në vitet 1960. Stewart tha se kjo vonesë historike shpjegon pse kaq shumë të rritur të moshuar nuk u vunë re.
Sot, çrregullimi i spektrit të autizmit përkufizohet si “një çrregullim neurologjik dhe zhvillimor që ndikon në mënyrën se si njerëzit bashkëveprojnë me të tjerët, komunikojnë, mësojnë dhe sillen”, sipas organizatës kërkimore të Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor.
“Autizmi është ende një etiketë diagnostikuese relativisht e re. Pra, shumë të rinj që kanë lindur në vitet 1960 u anashkaluan sipas kritereve shumë të ngushta dhe shumë të rrepta që kishte dikur autizmi. Në të vërtetë, është thjesht një rast i përmirësimit të kuptimit dhe njohjes sonë të autizmit”, shton ai.
Edhe pse normat e autizmit janë rritur ndjeshëm në dekadat e fundit – në vitin 2022, një në çdo 31 fëmijë amerikanë nën tetë vjeç u diagnostikua – studiuesit thonë se kjo është kryesisht për shkak të ndërgjegjësimit më të mirë dhe kritereve më të gjera diagnostikuese sesa një rritjeje të vërtetë.
Ndërkohë, një studim i vitit 2021 në Mbretërinë e Bashkuar zbuloi se midis viteve 1998 dhe 2018, kishte pasur një rritje prej 787 përqind të diagnozave të autizmit.
Hulumtimet mbi plakjen në popullatat autiste janë rritur pothuajse katërfish që nga viti 2012, por vetëm 0.4 përqind e të gjitha hulumtimeve mbi autizmin që nga viti 1980 janë përqendruar te njerëzit në moshë të mesme ose më të vjetër.
Stewart paralajmëroi se nevojiten urgjentisht më shumë investime në mbështetje dhe shërbime.
“Ofertat e mbështetjes janë një fushë vërtet e rëndësishme që ka nevojë për shumë më tepër kërkime. Duhet të dimë se çfarë lloj mbështetjeje duan njerëzit, si ta zbatojmë më së miri atë dhe si të sigurohemi që njerëzit nuk po humbasin rrugën – qoftë qasja në kujdesin shëndetësor apo çështje më të gjera si izolimi social”.
Ai shtoi se nevojitet gjithashtu një punë e madhe rreth ndërgjegjësimit dhe identifikimit të personave autikë të padiagnostikuar.
“Nëse po shohim rreth 90 përqind të njerëzve mbi 40 vjeç që nuk janë diagnostikuar, kjo është një popullsi e madhe që nuk merr mbështetjen që u nevojitet”, tha Stewart./Gazeta Shneta/