Je duke qëndruar te dera e shtëpisë, përballë një udhëtimi prej pesë kilometrash për në punë. Por nuk ke makinën tënde dhe nuk ka linjë autobusi.
Mund të ecësh për një orë, ose të hipësh në biçikletë dhe të arrish brenda 15 minutash, pa u djersitur fare. Ti zgjedh të dytën.
Shumë njerëz do të bënin të njëjtën zgjedhje. Është vlerësuar se ka më shumë se një miliard biçikleta në botë.
Biçikleta përfaqëson një nga format e transportit më efikase nga ana e energjisë të shpikura ndonjëherë, duke u lejuar njerëzve të udhëtojnë më shpejt dhe më larg duke përdorur më pak energji sesa ecja ose vrapimi.
Por, pse pikërisht pedalimi ndihet shumë më i lehtë sesa të godasësh me forcë trotuarin? Përgjigja qëndron në biomekanikën elegante të mënyrës se si trupat tanë bashkëveprojnë me këtë makinë me dy rrota, shkruan The Independent.
Në thelb, një biçikletë është çuditërisht e thjeshtë: dy rrota (pra “biçikletë”), pedale që transferojnë fuqinë nëpërmjet një zinxhiri në rrotën e pasme dhe ingranazhe që na lejojnë të përsosim përpjekjet tona. Por kjo thjeshtësi maskon një inxhinieri që plotëson në mënyrë të përkryer fiziologjinë njerëzore.
Kur ecim ose vrapojmë, në thelb biem përpara në një mënyrë të kontrolluar, duke e kapur veten me çdo hap. Këmbët tona duhet të lëkunden përmes harqeve të mëdha, duke i ngritur gjymtyrët tona të rënda kundër gravitetit me çdo hap. Vetëm kjo lëvizje lëkundëse konsumon shumë energji. Imagjinoni: sa lodhëse do të ishte të lëkundnit krahët vazhdimisht për një orë?
Në biçikletë, këmbët tuaja lëvizin me një lëvizje shumë më të vogël rrethore. Në vend që të lëkundni të gjithë peshën e këmbës me çdo hap, ju thjesht po i rrotulloni kofshët dhe pulpat përmes një cikli kompakt pedalimi. Kursimi i energjisë është menjëherë i dukshëm.
Por përfitimet e vërteta në efikasitet vijnë nga mënyra se si biçikletat transferojnë fuqinë njerëzore në lëvizje përpara. Kur ecni ose vraponi, çdo hap përfshin një përplasje të vogël me tokën. Mund ta dëgjoni si përplasjen e këpucës suaj në rrugë dhe mund ta ndjeni si dridhje që kalojnë nëpër trupin tuaj.
Kjo është energji që humbet, e cila fjalë për fjalë shpërndahet si tingull dhe nxehtësi pasi dërgohet nëpër muskujt dhe nyjet tuaja.
Ecja dhe vrapimi përfshijnë gjithashtu një burim tjetër joefikasiteti: me çdo hap, ju frenoni pak para se të ecni përpara. Ndërsa këmba juaj bie përpara trupit tuaj, ajo krijon një forcë prapa që ju ngadalëson për një moment. Muskujt tuaj më pas duhet të punojnë shumë për të kapërcyer këtë frenim të vetëimponuar dhe për t’ju përshpejtuar përsëri përpara.
Biçikletat përdorin një nga shpikjet më të mëdha në botë për të zgjidhur këto probleme – rrotat.
Në vend të një përplasjeje, ju përjetoni kontakt rrotullues – secila pjesë e gomës “puthet” butësisht me sipërfaqen e rrugës përpara se të ngrihet. Nuk humbet energji nga përplasja.
Dhe meqenëse rrota rrotullohet pa probleme, kështu që forca vepron në mënyrë perfekte vertikalisht në tokë, nuk ka veprim frenimi ndalo-nis. Forca nga pedalimi juaj përkthehet drejtpërdrejt në lëvizje përpara.
Por biçikletat gjithashtu i ndihmojnë muskujt tanë të punojnë në mënyrën më të mirë të mundshme. Muskujt e njeriut kanë një kufizim themelor: sa më shpejt tkurren, aq më të dobët bëhen dhe aq më shumë energji konsumojnë.
Kjo është marrëdhënia e famshme forcë-shpejtësi e muskujve. Dhe kjo është arsyeja pse vrapimi me shpejtësi ndihet shumë më i vështirë sesa vrapimi ose ecja – muskujt tuaj po punojnë afër limitit të tyre të shpejtësisë, duke u bërë më pak efikasë me çdo hap.
Marshet e biçikletës e zgjidhin këtë problem për ne. Ndërsa ecni më shpejt, mund të kaloni në një marsh më të lartë në mënyrë që muskujt tuaj të mos kenë nevojë të punojnë më shpejt ndërsa biçikleta përshpejtohet. Muskujt tuaj mund të qëndrojnë në pozicionin e tyre ideal si për prodhimin e forcës ashtu edhe për koston e energjisë.
Është si të kesh një asistent personal që rregullon vazhdimisht ngarkesën tënde të punës për të të mbajtur në zonën e performancës maksimale.
Por biçikletat nuk janë gjithmonë më të mira.
Në kodra shumë të pjerrëta me pjerrësi më shumë se rreth 15 përqind (pra, ju ngriheni 1.5 metra çdo 10 metra distancë), këmbët tuaja kanë vështirësi të gjenerojnë forcë të mjaftueshme përmes lëvizjes rrethore të pedalimit për t’ju ngritur ju dhe biçikletën lart në kodër. Ne mund të prodhojmë më shumë forcë duke i shtyrë këmbët drejt, kështu që ecja (ose ngjitja) bëhet më efektive.
Edhe nëse do të ndërtoheshin rrugë, ne nuk do të ngjiteshim me pedale në malin Everest.
Ecja (ose ngjitja) bëhet më efektive në kodra shumë të pjerrëta me pjerrësi më shumë se rreth 15 përqind (Getty Images)
Ky nuk është rasti për zbritjet. Ndërsa të ngasësh biçikletë në zbritje bëhet gjithnjë e më e lehtë (duke mos kërkuar fare energji), ecja poshtë shpateve të pjerrëta në fakt bëhet më e vështirë.
Pasi pjerrësia tejkalon rreth 10 përqind (bie me një metër për çdo dhjetë metra distancë), çdo hap në zbritje krijon ndikime të forta që harxhojnë energji dhe stresojnë nyjet tuaja. Ecja dhe vrapimi në zbritje nuk është gjithmonë aq i lehtë sa do të prisnim.
Numrat flasin vetë. Çiklizmi mund të jetë të paktën katër herë më efikas në energji sesa ecja dhe tetë herë më efikas sesa vrapimi. Ky efikasitet vjen nga minimizimi i tre harxhimeve kryesore të energjisë: lëvizja e gjymtyrëve, goditja në tokë dhe kufizimet e shpejtësisë së muskujve.
Pra, herën tjetër që kaloni pa mundim pranë këmbësorëve gjatë udhëtimit tuaj të mëngjesit me biçikletë, merrni një moment për të vlerësuar veprën e artit biomekanik poshtë jush. Biçikleta juaj nuk është thjesht një mjet transporti, por një makinë e evoluar në mënyrë të përsosur që punon në partneritet me fiziologjinë tuaj, duke e shndërruar fuqinë tuaj të papërpunuar muskulore në lëvizje efikase./Gazeta Shneta/