Studiuesit kanë disa të dhëna, por nuk kanë përgjigje të qarta se pse vajzat po hyjnë në pubertetin e hershëm më shpesh se në të kaluarën.
Fëmijët po e fillojnë pubertetin më herët se në të kaluarën, potencialisht për shkak të një kombinimi të faktorëve mjedisorë, stilit të jetesës dhe metabolizmit – por arsyet përse janë ende në mëdyshje shkencëtarët, raporton Euronews Health përcjell Gazeta Shneta.
Mesatarisht, vajzat fillojnë pubertetin në moshën 11 vjeç, ndërsa djemtë fillojnë në moshën 12. Por nëse vajzat hyjnë në pubertet në moshën 7 vjeç ose nëse djemtë fillojnë në moshën 8 vjeç dhe më të vegjël, ata mund të diagnostikohen me pubertet të parakohshëm, i cili mund të çojë në probleme shëndetësore afatgjata si obeziteti, diabeti, problemet e shëndetit mendor dhe kanceri i gjirit.
Kur mjekët identifikuan për herë të parë ndryshimin drejt pubertetit të hershëm midis vajzave amerikane në vitet 1990, ata nuk panë të njëjtin trend tek fëmijët evropianë. Studiuesit e referuan atë me epideminë e obezitetit në SHBA, e cila nuk po prekte Danimarkën, nga vinin shumica e të dhënave evropiane.
Por nga fillimi i viteve 2000 e tutje, diçka ndryshoi. Nga Danimarka në Itali dhe më gjerë, më shumë fëmijë evropianë kanë filluar pubertetin herët.
“Si mjek dhe studiues, jam i shqetësuar se thjesht nuk e dimë se çfarë po ndodh,” tha për Euronews Health, Dr Anders Juul, endokrinolog pediatrik në Spitalin Universitar të Kopenhagës dhe një ekspert kryesor për ndryshimet e pubertetit në mbarë botën.
Pavarësisht nga pasiguritë, Dr. Juul dhe të tjerët kanë filluar të gjejnë disa përgjigje. Ja çfarë thotë hulumtimi i fundit mbi nxitësit e mundshëm të pubertetit të hershëm në Evropë dhe ku mbeten pyetjet më urgjente.
Obeziteti
Studiuesit ende besojnë se ushqimi dhe obeziteti mund të kontribuojnë në pubertetin e hershëm, sepse yndyra e tepërt është e lidhur me rritjen e niveleve të leptinës, një hormon që sinjalizon se trupi është gati për të filluar pubertetin.
Ky proces prek vajzat dhe djemtë në mënyra të ndryshme, gjë që mund të ndihmojë në shpjegimin pse puberteti priret të fillojë më herët tek vajzat obeze dhe më vonë tek djemtë obezë.
Sot, rreth një në tre fëmijë në rajonin e Evropës të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) janë mbipeshë ose obezë dhe normat priren të jenë më të larta në Evropën Jugore.
Ekspozimet kimike
Një teori kryesore është se ekspozimi ndaj kimikateve që prishin sistemin endokrin që gjenden në ushqime dhe produkte të përditshme mund të shkaktojë pubertet më të hershëm.
Në studimin global mbi kohën e pubertetit të vajzave në dekadat e fundit, ekipi i Juul sugjeroi që një “koktej” i shumë substancave të ndryshme kimike mund të imitojë hormonet dhe t’i dërgojë fëmijët në pubertet në një moshë më të re.
Ndërkohë, një studim i fundit norvegjez zbuloi se ekspozimi ndaj substancave per- dhe polifluoroalkil (PFAS) – të njohura si “kimikate të përjetshme”, sepse ato janë të kudogjendura në produktet e konsumit dhe duhen qindra vjet për t’u prishur – mund të ndikojë në kohën e pubertetit tek djemtë.
Faktorët e stilit të jetesës
Gjatë muajve të parë të pandemisë COVID-19, mjekët italianë vunë re një prirje shqetësuese: gjithnjë e më shumë vajza të reja po drejtoheshin në klinikat e endokrinologjisë pediatrike me shenja të pubertetit të parakohshëm, si zhvillimi i hershëm i indeve të gjirit.
Nga marsi deri në shtator 2020, ka pasur 328 referime për vajza, nga 140 në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Por më pas referimet ranë përsëri në vitin 2022.
Studiuesit besojnë se rritja e stilit të jetesës së qëndrimit të ulur dhe përdorimi i telefonit gjatë epokës së hershme të pandemisë mund të jetë i lidhur me rritjen.
Drejtues të tjerë të mundshëm
Faktorë të tjerë familjarë mund të luajnë gjithashtu një rol. Fëmijët e vetëm priren të hyjnë në pubertet më herët se fëmijët me vëllezër biologjikë, sipas një studimi me 10,700 persona nga Universiteti Aarhus në Danimarkë.
Më tej, fëmijët nga familjet me të ardhura më të ulëta kanë më shumë gjasa të jenë obezë sesa bashkëmoshatarët e tyre më të pasur, gjë që mund të tregojë një kombinim të faktorëve socio-ekonomikë dhe metabolikë. /Gazeta Shneta/