Në intervistën “Mjeku i Javës” në Gazetën Shneta, këtë herë vjen Dr. Shkëndije Nuza – Specialiste e Radiologjisë, e cila flet për kancerin e qafës së mitrës, faktorët kryesorë të rrezikut dhe metodat Radiologjike të përdorura për diagnostikimin dhe vlerësimin e kancerit të qafës së mitrës.
“Kanceri i qafës së mitrës është një nga llojet më të zakonshme të kancerit tek gratë. Ai zhvillohet kur qelizat anormale rriten dhe shpërndahen në pjesët e tjera të trupit. Ky lloj kanceri shpesh lidhet me infeksionin me virusin HPV (Human Papillomavirus), që është një infeksion seksualisht i transmetueshëm”, shprehet Dr. Nuza.
– Shkaqet dhe faktorët e rrezikut?
Dr. Nuza: Infeksioni me HPV: Është shkaku kryesor i kancerit të qafës së mitrës. Jo të gjitha llojet e HPV-së shkaktojnë kancer, por disa mund të shkaktojnë ndryshime që çojnë në zhvillimin e tij.
• Mungesa e kontrollit mjekësor: Gra që nuk bëjnë kontrolle të rregullta (si Pap Test ose HPV test) janë më të rrezikuara.
• Faktorë të tjerë: Disa faktorë të tjerë që mund të rrisin rrezikun për kancerin e qafës së mitrës përfshijnë pirjen e duhanit, imunizimin e dobët, shumë lindje dhe përdorimin e kontraceptivëve oralë për periudha të gjata.
– Simptomat e mundshme?
Dr. Nuza: Në fazat e hershme, kanceri i qafës së mitrës shpesh nuk shkakton simptoma të dukshme. Megjithatë, disa gra mund të përjetojnë:
• Gjakderdhje të pazakontë (jashtë periudhës së ciklit menstrual ose pas seksit)
• Dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale
• Dhimbje të pasme të ulët
• Largim i pazakontë vaginal
– Diagnostikimi?
Dr. Nuza: Diagnostikimi i kancerit të qafës së mitrës bëhet kryesisht përmes testeve të rregullta dhe ekzaminimeve:
• Pap Test (Testi i Papanikolau): Ky test ndihmon në zbërthimin e qelizave anormale të qafës së mitrës që mund të zhvillohen në kancer.
• Testi HPV: Ky test mund të identifikojë llojet e HPV-së që janë të lidhura me kancerin e qafës së mitrës.
• Kolposkopi: Nëse një Pap Test ka rezultate abnormale, mjeku mund të rekomandojë një kolposkopi për të inspektuar më mirë qafën e mitrës dhe për të marrë mundësi biopsie për analizë më të thelluar.
• Biopsia: Nëse ka dyshim për kancer, një biopsi mund të bëhet për të konfirmuar diagnozën.
Parandalimi dhe trajtimi
• Vaksinimi HPV: Vaksina kundër HPV mund të ndihmojë në parandalimin e infeksionit të HPV dhe, për rrjedhojë, të reduktojë rrezikun për kancerin e qafës së mitrës.
• Kontroll i rregullt: Testet e rregullta si Pap Test dhe testimi për HPV janë të rëndësishme për kapjen e sëmundjes në fazat e hershme, kur ajo mund të trajtohet më lehtë.
• Trajtimi: Trajtimi varet nga faza e kancerit dhe përfshin mundësi si kirurgjia, radioterapia, kimioterapia dhe terapia biologjike.
Nëse keni dyshime ose pyetje rreth kësaj çështjeje, është shumë e rëndësishme të konsultoheni me një mjek specialist për të marrë këshilla të përshtatshme.
– Cilat janë metodat kryesore radiologjike që përdoren për të diagnostikuar dhe stadifikuar këtë kancer?
Dr. Nuza: Aspekti radiologjik i kancerit të qafës së mitrës është i rëndësishëm për diagnostikimin dhe vlerësimin e përhapjes së sëmundjes, veçanërisht kur kanceri ka arritur faza më të avancuara. Përmes metodave të ndryshme radiologjike mund të përcaktohen shenja të përhapjes lokale ose metastazave në organe të tjera.
– Metodat Radiologjike të përdorura për diagnostikimin dhe vlerësimin e kancerit të qafës së mitrës:
1. Ekokardiografia (Ultrasonografia):
– Ultrasonografia e pelvikut është një nga metodat më të përdorura për të vlerësuar strukturat e brendshme të organit gjenital, përfshirë qafën e mitrës dhe strukturat përreth.
– Ajo mund të ndihmojë në zbërthimin e masave dhe ndihmon në përcaktimin e madhësisë dhe formës së tumorit.
– Ndihmon gjithashtu në vlerësimin e përhapjes së mundshme të kancerit në indet e afërta, si dhe në vezore ose zona të tjera të legenit.
2. CT (Tomografia Kompjuterizuar):
– CT është e përdorur për të vlerësuar përhapjen e kancerit në organet afër qafës së mitrës (si fshikëza urinare, rektumi dhe inde të tjera të legenit).
– Kjo metodë është veçanërisht e dobishme për të përcaktuar përhapjen e sëmundjes në limfatikët e legenit dhe për të vlerësuar përhapjen e mundshme të metastazave në organet e tjera, si mëlçia dhe mushkëritë.
3. MRI (Imazheria me Rezonancë Magnetike):
– MRI është një metodë shumë e dobishme dhe e saktë për vlerësimin e kancerit të qafës së mitrës, pasi ofron imazhe shumë të detajuara të indit të butë, duke ndihmuar në vlerësimin e përhapjes lokale të tumorit dhe përfshirjen e strukturave të tjera të legenit.
– Përdoret për të përcaktuar nëse tumori ka kaluar përtej kufijve të qafës së mitrës, si dhe për të vlerësuar infrastrukturën e limfatikëve dhe ndihmon në vendosjen e stadit të kancerit.
– MRI gjithashtu përdoret për të monitoruar rezultatet e trajtimeve, si dhe për të identifikuar ndonjë shenjë të rikthimit të kancerit pas trajtimit.
4. PET-CT (Tomografia Pozitron Emisioni dhe CT):
– PET-CT është një teknikë që kombinon imazhet nga tomografia kompjuterizuar dhe tomografia e pozitroneve për të identifikuar aktivitetin metabolik të indeve, duke ndihmuar në zbërthimin e zonave me aktivitet të lartë të glukozës (zona që mund të përmbajnë qeliza të kancerit).
– Kjo metodë përdoret më shpesh për të identifikuar metastazat në organet e tjera dhe për të vlerësuar shpërndarjen e mundshme të sëmundjes.
5. Radiografia (Rentgen):
– Në disa raste, radiografia mund të përdoret për të monitoruar përhapjen e kancerit të qafës së mitrës në mushkëri, sidomos kur ka dyshime për metastaza pulmonare. Megjithatë, kjo metodë nuk është aq e detajuar për këtë lloj kanceri sa metodat e tjera si CT ose MRI.
– Përdorimi i Metodave Radiologjike për Stadin e Kancerit?
Dr. Nuza: Përdorimi i këtyre metodave është thelbësor për përcaktimin e stadit të kancerit të qafës së mitrës, që mund të ndikojë në trajtimin që do të përdoret. Stadi i kancerit përcaktohet nga madhësia e tumorit dhe përhapja e tij në indet përreth ose në organe të tjera. Metodat radiologjike ndihmojnë në përcaktimin e:
• Madhësisë së tumorit
• Përhapjes në inde të tjera të legenit dhe organeve të afërta
• Përhapjes në gjendrra limfatike dhe organe të tjera të largëta (metastaza)
Përdorimi i këtyre teknologjive ka kontribuar shumë në diagnozën e hershme dhe në menaxhimin e trajtimeve për kancerin e qafës së mitrës.
Stadifikimi i kancerit të qafës së mitrës është një proces i rëndësishëm që ndihmon në përcaktimin e shkallës së përhapjes së sëmundjes dhe në zgjedhjen e trajtimit të përshtatshëm. Ky proces është i bazuar në një kombinim të metodave diagnostikuese, përfshirë imazherinë dhe ekzaminimet klinike, që ofrojnë informacion mbi madhësinë e tumorit, përhapjen në indet përreth, dhe përfshirjen e organeve të tjera.
Sistemi i Stadifikimit i Kancerit të Qafës së Mitrës (FIGO)
Sistemi më i përdorur për stadifikimin e kancerit të qafës së mitrës është sistemi FIGO (Federata Ndërkombëtare e Gjinekologjisë dhe Obstetrikës), i cili kategorizon kancerin në 4 etapa kryesore, bazuar në gjetjet klinike dhe imazherike.
Stadi 0 – Karcinoma in situ:
• Kjo është faza e hershme, kur qelizat anormale janë të pranishme në qafën e mitrës, por nuk kanë kaluar përtej shtresës të mukozës.
• Ky stadi është i njohur gjithashtu si displazia dhe mund të trajtohet efektivisht me një ndërhyrje kirurgjikale të vogël (si konizimi i qafës së mitrës).
• Diagnostifikimi: Kjo mund të zbulohet përmes Pap Test ose biopsisë pas një analize të Pap Test dhe ndihmohet nga kolposkopi.
Stadi I – Tumori kufizohet në qafën e mitrës:
• Tumori është i përqendruar vetëm në qafën e mitrës dhe nuk ka prekur organet e tjera.
• Stadi IA: Tumori është mikroskopik dhe mund të jetë shumë i vogël.
• Stadi IB: Tumori është më i madh dhe mund të prekë pjesë të tjera të qafës së mitrës.
• Diagnostifikimi: Ekzaminimi klinik dhe imazhet e MRI, CT dhe ultrasonografia e pelvikut ndihmojnë për të përcaktuar madhësinë e tumorit dhe përhapjen në indet e afërta.
Stadi II – Tumori është përhapur jashtë qafës së mitrës, por nuk ka arritur në organet pelvike:
• Tumori është përhapur jashtë qafës së mitrës dhe mund të prekë trupin e mitrës ose vaginën e sipërme, por nuk ka arritur ende në legenin e pasëm ose organet e tjera të trupit.
• Diagnostifikimi: MRI dhe CT janë përdorur për të vlerësuar përhapjen në mitër, vaginë dhe indet përreth.
Kolposkopi mund të ndihmojë gjithashtu në vlerësimin e përhapjes së tumorit.
Stadi III – Tumori ka prekur legenin e pasëm:
• Tumori është përhapur në muret e legenit të pasëm ose ka shkaktuar bllokim të ureterit.
• Mund të ndodhin metastaza të vogla në organet përreth.
• Diagnostifikimi: CT, MRI, dhe ultrasonografia e pelvikut mund të përdoren për të përcaktuar përhapjen në legen dhe për të vlerësuar ndikimin në ureter dhe organet e tjera të legenit.
Stadi IV – Tumori është përhapur në organet e largëta:
• Tumori ka prekur organet e largëta, si mushkëritë, mëlçinë, ose kockat.
• Kjo është faza më e avancuar dhe është shumë e rëndësishme për trajtimin e përshtatshëm.
• Stadi IVA: Tumori ka prekur organet e legenit, si fshikëzën urinare ose rektumin, dhe është i përhapur në indet përreth.
• Stadi IVB: Tumori ka përhapje metastatike në organet e largëta, si mushkëritë ose mëlçinë.
• Diagnostifikimi: CT, MRI, dhe PET-CT përdoren për të vlerësuar metastazat në organet e largëta dhe për të përcaktuar fazën e saktë të kancerit.
– Përdorimi i Metodave Diagnostike për Stadifikimin?
Dr. Nuza: Metodat diagnostike që përdoren për të përcaktuar stadin e kancerit të qafës së mitrës janë të një rëndësie të madhe për trajtimin e saktë të pacientit. Ja se si këto metoda ndihmojnë në stadifikim:
1. Pap Test dhe Testi HPV: Përdoren për të zbuluar qelizat anormale dhe për të identifikuar infeksionet HPV që mund të çojnë në kancer. Këto teste mund të tregojnë nëse ndodhin ndryshime që mund të dërgojnë në kancer.
2. Kolposkopi: Ndihmon në vlerësimin e mëtejshëm të qafës së mitrës dhe mund të mundësojë marrjen e biopsisë për të konfirmuar praninë e kancerit.
3. CT (Tomografia Kompjuterizuar): Përdoret për të vlerësuar përhapjen e tumorit në indet përreth dhe për të kontrolluar për metastaza të mundshme në organet e tjera.
4. MRI (Imazheria me Rezonancë Magnetike): Ofron pamje shumë të detajuara të qafës së mitrës dhe strukturave përreth, duke ndihmuar në përcaktimin e përhapjes lokale dhe përfshirjes së strukturave të tjera.
5. PET-CT: E përdorur për të identifikuar aktivitetin metabolik të tumorit dhe për të zbuluar metastazat në organet e largëta, të tilla si mushkëritë dhe mëlçia.
6. Ultrasonografia: Përdoret për të monitoruar tumorin dhe për të kontrolluar për përhapjen e tij në strukturat e afërta të legenit.
“Stadifikimi i kancerit të qafës së mitrës është i mundur dhe i saktë përmes një kombinimi të analizave klinike dhe imazherike. Sistemi FIGO ndihmon në kategorizimin e sëmundjes dhe përcakton trajtimin dhe prognozën e pacientit. Metodat si Pap Test, CT, MRI, dhe PET-CT janë thelbësore për një stadifikim të saktë dhe për të udhëhequr trajtimin dhe menaxhimin e pacientit”, përfundoi Dr. Nuza. /Gazeta Shneta/