Kirurgu i Përgjithshëm dhe Abdominal, Dr. Ali Devaja, në një intervistë për ‘Gazetën Shneta’ ofron një pasqyrë të detajuar mbi procedurën Whipple, një operacion kirurgjik kompleks që përdoret për trajtimin e kancerit të pankreasit dhe disa sëmundjeve të tjera të traktit të sipërm tretës.
Ai shpjegon se çfarë përfshin kjo procedurë, si realizohet, dhe në cilat raste është e nevojshme.
Po ashtu, Dr. Devaja diskuton rreziqet dhe periudhën e rikuperimit, duke theksuar se ndërhyrja ka një periudhë të gjatë rikuperimi, shpesh disa muaj, dhe mund të ketë efekte anësore të ndryshme.
– Çka është procedura Whipple?
Dr. Devaja: Procedura Whipple, e njohur edhe si pankreatoduodenektomia, është një operacion kirurgjik kompleks që përdoret kryesisht për trajtimin e kancerit të pankreasit, si dhe të disa sëmundjeve të tjera të traktit të sipërm tretës.
– Çfarë përfshin procedura Whipple?
Dr. Devaja: Gjatë këtij operacioni, hiqet:
Kokën e pankreasit, duodenin (pjesën e parë të zorrës së hollë), pjesën e tëmthit dhe ndonjëherë fshikëzën e tëmthit, një pjesë të kanalit të përbashkët biliar dhe ndonjëherë një pjesë të stomakut.
Pas heqjes së këtyre pjesëve, sistemi tretës riorganizohet duke lidhur pankreasin, fshikëzën e tëmthit dhe stomakun me pjesën e mbetur të zorrës së hollë për të lejuar tretjen normale të ushqimit.
– Kur rekomandohet kjo procedurë?
Dr. Devaja: Procedura Whipple kryhet zakonisht për:
Kancerin e pankreasit (veçanërisht në kokën e pankreasit).
Tumoret ose kistet beninje që mund të bëhen malinje.
Kancerin e traktit biliar ose të duodenit.
Pankreatitin kronik në raste të rënda.
Rreziqet dhe rikuperimi
Është një ndërhyrje e ndërlikuar me një periudhë rikuperimi të gjatë, shpesh disa muaj. Disa komplikacione të mundshme përfshijnë infeksionin, gjakderdhjen ose çrregullime në tretje.
– Nga rrjedh dhe pse quhet e tillë?
Dr. Devaja: Procedura Whipple e ka marrë emrin nga kirurgu amerikan Allen Whipple, i cili e zhvilloi dhe e përshkroi për herë të parë në vitet 1930. Ai ishte një nga pionierët e kirurgjisë së pankreasit dhe kontribuoi në përmirësimin e teknikave kirurgjikale për trajtimin e tumoreve pankreatike.
Emërtimi i kësaj procedure është një nderim për kontributin e tij në fushën e kirurgjisë abdominale. Para zhvillimit të metodës së tij, tumoret e pankreasit ishin shumë të vështira për tu trajtuar, dhe ai ndihmoi në krijimin e një teknike që dha mundësi për një mbijetesë më të gjatë të pacientëve.
– Si realizohet kjo mënyrë e operimit?
Dr. Devaja: Procedura Whipple është një operacion kompleks për heqjen e kokës së pankreasit, duodenit, një pjese të kanalit biliar dhe, ndonjëherë, një pjese të stomakut. Pas heqjes, organet rilidhen për të lejuar tretjen normale.
Operacioni zgjat 4 deri në 8 orë dhe ka një periudhë të gjatë rikuperimi. Përdoret kryesisht për trajtimin e kancerit të pankreasit dhe sëmundjeve të tjera të traktit tretës.
– Cilat lloje të kancerit mund të trajtojë procedura Whipple?
Dr. Devaja: Procedura Whipple përdoret kryesisht për trajtimin e kancerit të pankreasit, veçanërisht kur tumori ndodhet në kokën e pankreasit.
Përveç kësaj, mund të trajtojë edhe:
Kancerin ampular (në ampulën e Vaterit).
Kancerin e kanalit biliar (kolangiokarcinoma).
Kancerin e duodenit (pjesa e parë e zorrës së hollë).
Tumoret neuroendokrine të pankreasit.
Tumoret cistike ose beninje të pankreasit me rrezik maligniteti.
– Si e përcaktoni nëse dikush ka nevojë për procedurën Whipple?
Dr. Devaja: Nevoja për procedurën Whipple përcaktohet nga një vlerësim mjekësor i detajuar, i cili përfshin:
Simptomat e pacientit:
– Humbje peshe e pashpjegueshme.
– Dhimbje në pjesën e sipërme të barkut.
– Verdhëz (zverdhje e lëkurës dhe syve).
– Tretje e dobët dhe jashtëqitje të yndyrshme.
Testet diagnostikuese
Skaneri CT/MRI – Identifikon madhësinë dhe përhapjen e tumorit.
Endoskopia (ERCP) – Ekzaminon kanalet biliare dhe pankreasin.
Biopsia – Konfirmon nëse tumori është kanceroz.
Analizat e gjakut – Kontrollojnë funksionin e mëlçisë dhe pankreasit.
Kritere për operacion
Tumori duhet të jetë i lokalizuar në kokën e pankreasit.
Nuk duhet të ketë përhapje (metastaza) në organe të tjera.
Tumori nuk duhet të ketë pushtuar enët e mëdha të gjakut.
Nëse tumori është i operueshëm dhe pacienti është në gjendje të mirë shëndetësore, atëherë procedura Whipple mund të kryhet.
– Sa është efikas përdorimi i saj?
Dr. Devaja: Efikasiteti i procedurës Whipple varet nga stadiumi i kancerit, gjendja e pacientit dhe cilësia e trajtimit pas operacionit.
Mbijetesa dhe sukseset
Për kancerin e pankreasit:
Nëse tumori hiqet plotësisht dhe nuk është përhapur, shkalla e mbijetesës 5 vjeçare është 20-25%.
Me trajtim shtesë (kimioterapi/rrezatim), mund të rritet.
Për tumore beninje ose të kufizuara:
Në raste jokanceroze ose tumore me rrezik të ulët, shanset për shërim janë të larta.
Faktorët që ndikojnë në sukses janë:
Kapja e hershme e sëmundjes – Sa më herët të zbulohet tumori, aq më efektiv është operacioni.
Përvoja e kirurgut – Qendrat me volum të lartë operacionesh kanë norma më të larta suksesi.
Gjendja e përgjithshme e pacientit – Shëndeti i përgjithshëm ndikon në rikuperim.
Rreziku i rikthimit të kancerit
Kanceri i pankreasit ka një rrezik të lartë rikthimi, prandaj shpesh rekomandohet kimioterapia pas operacionit për të rritur mbijetesën. Nëse operacioni kryhet në pacientët e duhur dhe me kujdesin e duhur pasues, procedura Whipple mund të jetë shumë efektive.
– Sa kohë duhet për tu rikuperuar nga një procedurë Whipple?
Dr. Devaja: Rikuperimi nga procedura Whipple është i gjatë dhe kërkon muaj të tërë. Ja një përmbledhje e fazave kryesore:
Qëndrimi në spital
7-14 ditë pas operacionit për monitorim dhe menaxhimin e dhimbjes. Fillimisht, pacienti ushqehet me serum dhe më pas me një dietë të lehtë.
Rikuperimi në shtëpi
6-8 javë për tu kthyer në aktivitetet e përditshme të lehta. Lodhja dhe dobësia janë të zakonshme në javët e para.
Rikuperimi i plotë
Mund të zgjasë 3-6 muaj, sidomos për të rifituar peshën dhe forcën trupore. Disa pacientë kanë nevojë për suplemente enzimatike për tretjen. Nëse është i pranishëm kanceri, mund të kërkohet kimioterapi pas operacionit.
Çelësi i rikuperimit: Kujdesi për dietën, ndjekja e mjekut dhe menaxhimi i simptomave si lodhja dhe problemet me tretjen.
– Cilat janë efektet anësore të mundshme të një procedure Whipple?
Dr. Devaja: Procedura Whipple është një operacion i madh dhe mund të ketë disa efekte anësore.
Ja më të zakonshmet:
Komplikacionet e hershme (brenda disa javësh pas operacioni).
Infeksionet – Mund të ndodhë në vendin e prerjes ose në brendësi të barkut.
Gjakderdhja – Pas operacionit, mund të ndodhë hemorragji e brendshme.
Lëngje të bllokuara – Mund të krijohet grumbullim lëngjesh (absces ose koleksion biliar).
Ngadalësimi i zbrazjes së stomakut – Stomaku mund të ketë vështirësi në zbrazje për disa javë, duke shkaktuar të përziera dhe të vjella.
Efektet afatgjata
Vështirësi në tretje – Pasi hiqet një pjesë e pankreasit, prodhimi i enzimave tretëse mund të ulet. Disa pacientë kanë nevojë për suplemente enzimash pankreatike.
Humbje peshe – Për shkak të ndryshimeve në tretje dhe oreks të ulët.
Diabeti – Në disa raste, heqja e një pjese të pankreasit mund të çojë në mungesë të insulinës dhe zhvillim të diabetit.
Diarre ose jashtëqitje yndyrore – Për shkak të tretjes së dobët të yndyrave.
Menaxhimi i efekteve anësore përfshin një dietë të përshtatur, suplemente enzimatike dhe ndjekje të rregullt me mjekun.
– Sa e shpeshtë është realizimi i kësaj procedure tek ne?
Dr. Devaja: Shpeshtësia e realizimit të procedurës Whipple në SHSKUK:
Në institucione publike shëndetësore në Kosovë(SHSKUK), në Klinikën e Kirurgjisë Abdominale kanë filluar të ofrojnë këtë procedurë komplekse prej disa vitesh, ku kohet e fundit rastet e tilla janë me te shpeshta te cilat kryhen me sukses ne Kliniken e Kirurgjisë Abdominale.
– Për fund, çfarë i këshilloni pacientët që i janë nënshtruar një operacioni Whipple?
Dr. Devaja: Pacientët që i janë nënshtruar një operacioni Whipple kanë nevojë për një kujdes të veçantë për të përmirësuar shëndetin dhe cilësinë e jetës pas ndërhyrjes.
Ja disa këshilla të rëndësishme:
– Ndiqni udhëzimet e mjekut.
– Merrni rregullisht ilaçet dhe suplementet e përshkruara.
– Mos e neglizhoni vizitat e rregullta të kontrollit pas operacionit.
– Kujdes me ushqimin.
– Hani vakte të vogla dhe të shpeshta për të shmangur lodhjen e tretjes.
– Përfshini proteina dhe yndyra të shëndetshme për të ndihmuar rikuperimin.
– Shmangni ushqimet e yndyrshme dhe të vështira për tretje.
– Përdorni suplemente enzimatike nëse keni vështirësi me tretjen.
– Menaxhoni lodhjen dhe rikuperimin.
– Pushoni mjaftueshëm dhe shmangni aktivitetet e rënda për disa muaj.
– Ecni rregullisht për të parandaluar mpiksjen e gjakut dhe për të përmirësuar qarkullimin.
– Monitoroni simptomat.
– Nëse keni dhimbje të forta, verdhëz ose humbje të papritur peshe, kontaktoni mjekun.
– Nëse zhvilloni diabet pas operacionit, mbani nën kontroll nivelin e sheqerit në gjak. /Gazeta Shneta/