Alergjitë e pranverës, kujdesi dhe trajtimi i tyre, intervistë me Prof. Luljeta Ahmetaj

2022-03-24 në ora 08:48

Ndryshimi i stinës, çelja e luleve, moti me temperatura të luhatshme, bëjnë që shumë njerëz të preken nga viroza të ndryshme, e me fillimin e pranverës alergjitë bëhen edhe më të shpeshta.

Alergjitë janë reagimi i trupit ndaj një lënde normalisht të padëmshme si poleni, myku, zbokthi i kafshëve, lateksi, ushqime të caktuara dhe pickimet e insekteve.

Në një intervistë për Gazetën Shneta Prof. Luljeta Ahmetaj, alergologe tregon se simptomat e alergjisë mund të jenë të ndryshme, nga në të lehta e deri të ato që janë kërcenim për jetë.

“Simptomat e alergjisë variojnë nga të lehta – skuqje ose urtikarie, kruajtje, rrjedhje hundësh, sy të përlotur/të skuqur – deri në kërcënim për jetën. Trajtimet përfshijnë antihistamine, dekongestantë, steroid nazal, ilaçe për astmën dhe imunoterapi”, tha Ahmetaj.

Tutje, Ahmetaj shton se alergjitë janë reagimi i trupit ndaj një substance të cilin organizmi ynë që e njeh si një “pushtues” të dëmshëm.

“Për shembull, kontakti me atë që është normalisht një substancë e padëmshme, si p.sh. poleni, mund të bëjë që sistemi juaj imunitar (sistemi mbrojtës i trupit tuaj) të reagojë. Substancat që shkaktojnë këto reaksione quhen alergjenë.”, u shpreh ajo.

Riniti alergjik sezonal, ose ethet e barit, janë një përgjigje alergjike ndaj polenit që shkaktojn inflamacion dhe ënjtje të mukozës së hundës dhe të indit mbrojtës të syve tuaj.

“Simptomat përfshijnë teshtitjen, dhe kruarje, lotim të syve, hundës dhe gojës. Opsionet e trajtimit përfshijnë antihistamine orale pa recetë dhe me recetë, anti-leukotrienet, steroidet e hundës, antihistaminet e hundës dhe kromolinën e hundës. Në disa njerëz, simptomat e astmës alergjike (gulçim, , kollë dhe/ose shtrëngim në gjoksi) mund të shkaktohen nga ekspozimi ndaj polenit”, theksoi alergologia.

Gjithsesi, sipas saj simptomat mund të reduktohen duke shmangur polenin. Prandaj Ahmetaj këshillon që personat që vuajnë nga kjo alergji të qëndrojnë brenda kur niveli i polenit është i lartë.

“Mbyllni dritaret dhe përdorni ajër të kondicionuar. Pyesni ofruesin tuaj të kujdesit shëndetësor për imunoterapinë (“injeksione alergjie”) për të trajtuar alergjinë ndaj polenit”, përfundoj ajo.

Intervista e plotë me Prof.Dr.Luljeta Ahmetaj.

  • Çfarë është një reaksion alergjik?

Një “reaksion alergjik” është mënyra se si trupi juaj i përgjigjet alergjenit. Ndodhin një zinxhir ngjarjesh që rezultojnë në një reaksion alergjik.

Nëse jeni të prirur ndaj alergjive, herën e parë që ekspozoheni ndaj një alergjeni specifik (si p.sh. poleni), trupi juaj përgjigjet duke prodhuar antitrupa alergjikë (IgE). Detyra e këtyre antitrupave është të gjejnë alergjenët dhe të ndihmojnë në largimin e tyre nga sistemi juaj. Si rezultat, një substance e quajtur histaminë lirohet dhe shkakton simptoma të alergjive.

  • Cilat janë llojet e alergjive dhe si trajtohen ato?

Ju mund të jeni alergjik ndaj një sërë substancash – duke përfshirë polenin, zbokthin e kafshëve, mykun dhe pluhurin shtepiak.

  •  Poleni

Riniti alergjik sezonal, ose ethet e barit, është një përgjigje alergjike ndaj polenit. Shkakton inflamacion dhe ënjtje të mukozës së hundës dhe të indit mbrojtës të syve tuaj (konjuktiva).

Simptomat përfshijnë teshtitjen, dhe kruarje, lotim të syve, hundës dhe gojës. Opsionet e trajtimit përfshijnë antihistamine orale pa recetë dhe me recetë, anti-leukotrienet, steroidet e hundës, antihistaminet e hundës dhe kromolinën e hundës. Në disa njerëz, simptomat e astmës alergjike (gulçim, , kollë dhe/ose shtrëngim në gjoksi) mund të shkaktohen nga ekspozimi ndaj polenit.

Simptomat tuaja mund të reduktohen duke shmangur polenin. Qëndroni brenda kur niveli i polenit është i lartë, mbyllni dritaret dhe përdorni ajër të kondicionuar. Pyesni ofruesin tuaj të kujdesit shëndetësor për imunoterapinë (“injeksione alergjie”) për të trajtuar alergjinë ndaj polenit.

  • Pluhuri shtepiak

Mikroorganizmat e pluhurit shtepiak janë organizma të vegjël që jetojnë në pluhur dhe në fibrat e objekteve shtëpiake, si jastëkët, dyshekët, qilimat dhe tapiceri. Keta mikroorganizma rriten në zona të ngrohta dhe të lagështa.

Simptomat e alergjisë ndaj pluhurit shtepiak janë të ngjashme me ato të alergjisë ndaj polenit. Për të ndihmuar në menaxhimin e ketij lloji te alergjise, provoni të përdorni mbështjellës (mbulesa hermetike plastike/poliuretani) mbi jastëkë, dyshekë .Gjithashtu, hiqni tapetin ose pastroni shpesh me një fshesë me korrent me filtër me efikasitet të lartë. Trajtimi mund të përfshijë medikamente për të kontrolluar simptomat tuaja të hundës/syrit dhe gjoksit. Imunoterapia mund të rekomandohet nëse simptomat tuaja nuk kontrollohen në mënyrë adekuate me metoda shmangieje dhe medikamente.

  • Myku

Myshqet janë kërpudha të vogla (si Penicillium) me spore që notojnë në ajër si polen. Myku është një shkaktar i zakonshëm i alergjive. Myku mund të gjendet në ambiente të mbyllura në zona me lagështi, të tilla si bodrum, kuzhina ose banjo, si dhe jashtë në bar, grumbuj gjethesh, sanë, mulch ose nën kërpudha. Sporet e mykut arrijnë kulmin gjatë motit të nxehtë dhe të lagësht.

Trajtimi mund të përfshijë medikamente për të kontrolluar simptomat tuaja të hundës/syrit dhe gjoksit. Imunoterapia mund të rekomandohet nëse simptomat tuaja nuk kontrollohen në mënyrë adekuate me shmangie dhe medikamente.

  •  Zbokthi i kafsheve

Reaksionet alergjike mund të shkaktohen nga proteinat e sekretuara nga gjëndrat e djersës në lëkurën e një kafshe, të cilat derdhen në zbokth, dhe nga proteinat në pështymën e një kafshe. Masat e shmangies nuk funksionojnë si thjesht largimi i kafshës shtëpiake nga shtëpia juaj. Megjithatë, për shkak se shumë njerëz hezitojnë ta bëjnë këtë, masat e dyta më të mira përfshijnë mbajtjen e kafshës tuaj jashtë dhomës së gjumit, përdorimin e pastruesve të ajrit me filtrim HEPA dhe larjen e shpeshtë të kafshës suaj (mace ose qeni).

Trajtimi mund të përfshijë medikamente për të kontrolluar simptomat tuaja të hundës/syrit dhe gjoksit. Imunoterapia mund të rekomandohet nëse simptomat tuaja nuk kontrollohen në mënyrë adekuate me metoda shmangieje dhe medikamente.

  • Lateksi

Disa njerëz zhvillojnë një alergji ndaj lateksit pas kontaktit të përsëritur me lateksin. Dorezat e gomës, të tilla si ato të përdorura në kirurgji ose në pastrimin e shtëpisë, janë një burim kryesor për shkaktimin e këtij lloj reagimi. Skuqja e lëkurës, urtikaria, lotimi dhe acarimi i syve, fishkëllima dhe kruarja e lëkurës mund të shfaqen nëse keni një alergji ndaj lateksit.

Reaksionet alergjike ndaj lateksit mund të jenë të lehta, të tilla si skuqje e lëkurës dhe kruajtje. Reaksione më të rënda mund të ndodhin nëse membranat tuaja mukozale janë të ekspozuara, si gjatë një operacioni ose një ekzaminimi dentar ose gjinekologjik.

Nëse keni alergji ndaj lateksit, është e rëndësishme që ju të vishni një byzylyk Medic Alert® dhe të mbani një çantë urgjence epinefrinës. Të gjitha procedurat duhet të kryhen në një mënyrë “të sigurt për lateks”. Nuk ka kurë për alergjinë ndaj lateksit, kështu që trajtimi më i mirë për këtë gjendje është parandalimi dhe shmangia.

  •  Ushqime të caktuara

Alergjitë ushqimore zhvillohen kur trupi juaj zhvillon një antitrup specifik ndaj një ushqimi specifik. Një reaksion alergjik ndodh brenda disa minutave pas ngrënies së ushqimit dhe simptomat mund të jenë të rënda. Tek të rriturit, alergjitë ushqimore më të zakonshme janë butakët, kikirikët dhe arrat e pemëve. Tek fëmijët, ato përfshijnë qumësht, vezë, soje, grurë, butak, kikirikë dhe arra.

Nëse keni një alergji ushqimore, simptomat tuaja përfshijnë kruajtje, urtikarie, nauze, të vjella, diarre, vështirësi në frymëmarrje dhe ënjtje rreth gojës.

Është jashtëzakonisht e rëndësishme të shmangni ushqimet që shkaktojnë simptoma alergjie. Nëse ju (ose fëmija juaj) keni një alergji ushqimore, mjeku juaj mund t’ju përshkruajë epinefrinë (adrenalinë) injektuese që ta mbani gjatë gjithë kohës. Kjo është e nevojshme në rast se hani aksidentalisht ushqime që shkaktojnë alergji. Ka terapi të reja për alergjitë e kikirikut të quajtur imunoterapi orale.

  •  Helmi nga insektet – pickimet

Nëse ju thumboheni nga bleta, një reagim normal përfshin dhimbje, ënjtje dhe skuqje rreth vendit të pickimit. Një reagim i madh lokal përfshin ënjtjen që shtrihet përtej vendit të pickimit. Për shembull, nëse jeni pickuar në kyçin e këmbës, mund të shihni ënjtje në këmbën tuaj.

Reagimi më serioz ndaj pickimit të insekteve është ai alergjik, i cili kërkon kujdes të menjëhershëm mjekësor. Simptomat e një reaksioni alergjik ndaj pickimit të insekteve përfshijnë:

  • Vështirësi në frymëmarrje.

Urtika te gjeneralizuara(të përhapura) që shfaqen si një skuqje e kuqe, me kruarje që përhapet në zona të tjera përveç zonës që është pickuar.

  1. Ënjtje e fytyrës, fytit ose indit të gojës.
  2. Thithje ose vështirësi në gëlltitje.
  3. Shqetësim dhe ankth.
  4. Pulsi i shpejtë.
  5. Marramendje ose një rënie e shpejte e presionit të gjakut.

Nëse keni një reagim të tillë, një ri pickim mund të shkaktojë një reagim serioz që mund të jetë kërcënues për jetën.

Një reaksion alergjik trajtohet me epinefrinë (adrenalinë). Nëse keni pasur një reaksion alergjik ndaj pickimit të bletës, vizitoni një alergolog/imunolog të certifikuar nga bordi për të bërë një test të lëkurës dhe/ose gjaku për të konfirmuar alergjinë tuaj ndaj helmit të bletës. Imunoterapia e helmit rekomandohet nëse konfirmohet alergjia ndaj helmit. Kjo do të ndihmojë në zvogëlimin e mundësisë që një ri- pickim të shkaktojë një reagim serioz.

  • Çfarë është riniti alergjik?

Simptomat e alergjisë së hundës dhe ethet e barit quhen “rinitit alergjik”. Riniti alergjik sezonal është alergji nazale që ndryshon me stinët për shkak të polenit nga bimët (pemët, barërat ose barërat e këqija). Simptomat sezonale shfaqen gjatë stinëve të pjalmimit për bimë të veçanta. Për shkak se mund të jeni alergjik ndaj më shumë se një gjëje, simptomat tuaja mund të përkeqësohen në periudha të ndryshme gjatë gjithë vitit ose mund të jenë konstante.

  • A marrin të gjithë alergji?

Jo. Shumica e alergjive janë të trashëguara, që do të thotë se ato u transmetohen fëmijëve nga prindërit e tyre. Njerëzit trashëgojnë prirjen për të qenë alergjikë, por jo ndaj ndonjë alergjeni specifik. Nëse fëmija juaj zhvillon një alergji, ka shumë të ngjarë që ju ose partneri juaj të keni alergji.

  •  Sa të shpeshta janë alergjitë?

Më shumë se 50 milionë amerikanë (1 në 6) përjetojnë të gjitha llojet e alergjive, duke përfshirë alergjitë e brendshme/të jashtme, ushqimet dhe ilaçet, lateksi, insektet, alergjitë e lëkurës dhe syve. Numri i njerëzve që kanë alergji vazhdon të rritet në të gjitha moshat, gjinitë dhe grupet racore.

  • Cilat janë simptomat e alergjive?

Simptomat e alergjisë klasifikohen si të lehta, të moderuara ose të rënda:

Reagimet e lehta përfshijnë simptoma lokale (që prekin një zonë të caktuar të trupit tuaj) si puçrra ose urtikarie, kruajtje, lotim/kuqje të syve, ethet e barit dhe rrjedhje hundësh. Reagimet e lehta nuk përhapen në pjesë të tjera të trupit tuaj.

Reagimet e moderuara përfshijnë simptoma që përhapen në pjesë të tjera të trupit tuaj. Simptomat mund të përfshijnë kruajtje, urtikarie dhe/ose ënjtje dhe probleme me frymëmarrjen.

Një reaksion i rëndë alergjik, i njohur si anafilaksia, është një urgjencë e rrallë, kërcënuese për jetën, në të cilën përgjigja e trupit tuaj ndaj alergjenit është e papritur dhe prek të gjithë trupin. Anafilaksia mund të fillojë me kruajtje të rëndë të syve ose fytyrës. Brenda pak minutash shfaqen simptoma më serioze, duke përfshirë ënjtjen e fytit (që mund të shkaktojë probleme me gëlltitjen dhe frymëmarrjen), dhimbje barku, ngërçe, të vjella, diarre, urtikarie dhe ënjtje (angioedemë). Ju gjithashtu mund të keni konfuzion mendor ose marramendje, pasi anafilaksia mund të shkaktojë rënie të presionit të gjakut.

  • Çfarë i shkakton alergjitë?

Çdo gjë me të cilën vini në kontakt me të cilën trupi juaj e sheh si një “pushtues të dëmshëm” mund të jetë shkaktar i një alergjie. Substancat normalisht të padëmshme që janë shkaktarë të zakonshëm të alergjive përfshijnë polenin, lëkurën e kafshëve, mykun, pluhurin, ushqimet, helmin e insekteve dhe lateksin.

Teknikisht, simptomat tuaja janë rezultat i një zinxhiri ngjarjesh që janë përgjigja e trupit tuaj ndaj “pushtuesit të dëmshëm”. Trupi juaj “e sheh” pushtuesin, prodhon antitrupa për të luftuar pushtuesin dhe duke bërë kështu, lëshon histamina që shkaktojnë simptomat tuaja të alergjisë

  • Si diagnostikohen alergjitë?

Nëse mendoni se keni alergji, mos prisni të shihni nëse simptomat tuaja largohen. Kur simptomat tuaja zgjasin më shumë se një ose dy javë dhe tentojnë të kthehen, lini një takim me një specialist të alergjisë/imunologjisë.

Testimi i lëkurës alergjike mund të përdoret për të identifikuar alergjenët që po shkaktojnë simptomat tuaja të alergjisë. Testi kryhet duke shpuar lëkurën tuaj me një ekstrakt të një alergjeni dhe më pas duke kontrolluar reagimin e lëkurës tuaj.

Nëse një test i lëkurës nuk mund të kryhet, mund të merret gjak. Testi vlerëson numrin e antitrupave të prodhuar nga sistemi juaj imunitar. Nivelet më të larta të disa antitrupave sugjerojnë një alergji të mundshme ndaj atij alergjeni.

Ekzistojnë gjithashtu lloje të tjera të testeve të alergjisë.

  • Si trajtohen alergjitë?

Megjithëse shmangia e alergjenit është një qasje e rëndësishme trajtimi, zakonisht nuk i jep fund plotësisht reaksionit alergjik.

Medikamente të tilla si antihistaminet (p.sh., Allegra®, Zyrtec®), dekongestantët (p.sh. Sudafed®, Contact®), ose një kombinim i medikamenteve pa recetë dhe me recetë, përdoren për të trajtuar simptomat tuaja të alergjisë. Spërkatjet e hundës si steroidet nazale topikale (p.sh., Flonase®, Nasonex®), kromolin natriumi dhe antihistaminet topikale të hundës gjithashtu mund të përdoren për të trajtuar simptomat e alergjisë.

Medikamentet e astmës, të cilat reduktojnë simptomat e alergjisë, përfshijnë:

  1. Bronkodilatorët e thithur.
  2. Steroidet e thithura.
  3. Bronkodilatorët oralë (teofilina).
  4. Anti-leukotrienet orale (montelukast [Singulair®], zafirlukast [Accolate®] dhe zileuton [Zyflo®]).
  5. Medikamente të injektuara, të tilla si omalizumab (Xolair®), dupilumab (Dupixent®), reslizumab (Cinqair®), benralizumab (Fasenra®) ose Mepolizumab (Nucala®).

Imunoterapia (“terapia kundër alergjive”) ose imunoterapia orale e alergjisë rekomandohet nëse simptomat tuaja nuk kontrollohen në mënyrë adekuate me një kombinim masash shmangieje dhe përdorimin e rregullt të ilaçeve. Kjo injeksion është treguar të jetë efektive në pacientët e përzgjedhur siç duhet me rinit alergjik dhe/ose astmë alergjike.

Një tjetër mundësi trajtimi është uji me kripë duke përdorur një komplet shpëlarjejejesh. Këto komplete shpëlarëse (p.sh., Neilmed®) shiten pa recetë ose mund të bëhen në shtëpi. Për të bërë shpëlarjen tuaj, kombinoni gjysmë luge çaji kripë pa joduar me gjysmë lugë çaji sodë buke në ujë të distiluar ose të zier. Kjo përzierje shpërlan alergjenët dhe ul sasinë e inflamacionit (edemës) që ato shkaktojnë.

/Gazeta Shneta